Cep telefonlarýndan Internet eriþimi yýllardýr var. Ancak ne WAP ekranlarý, ne de Internet Explorer ya da Opera’nýn cep telefonlarýnýn boyuna sýðmaya çalýþan mobil sürümleri kullanýcýlarý tatmin edemedi. Üstelik web teknolojileri almýþ baþýný giderken, hala mobil cihazlardaki yazýlýmlarýn sayfalarý render etme yeteneði yetersiz.

Daha doðrusu öyleydi. iPhone’un çýkýþý kablosuz aðlarýn yaygýnlaþmasý ve yeni web teknolojileriyle birleþince durum deðiþti. Bakýn NetApplications ve Cloud Four tarafýndan yapýlan araþtýrmalarýn istatistikleri ne diyor?

• iPhone’un pazar payý %1 civarýnda. Symbian iþletim sistemi kullanan telefonlarýn pazar payý ise %40.
• Bu yýlýn ilk günlerinde iPhone’lardan yapýlan Google aramalarýnýn sayýsý tüm Symbian telefonlarýndan yapýlan aramalarý geçti.
• iPhone kullanýcýlarýnýn %95′i düzenli olarak Internet’te sörf yapýyor. %51′i Youtube’den video izlemiþ.
• iPhone’dan yapýlan Google aramalarýnýn sayýsý diðer herhangi bir mobil cihazdan yapýlan aramalarýn 50 katý. Bu sonuç Google’ý o kadar þaþýrtmýþ ki, doðru olduðuna emin olmak için log dosyalarýný yeniden incelemiþler.
• Google, Yahoo, Quicken gibi büyük þirketler iPhone için özel web sayfalarý ve hizmetleri hayata geçirmiþler.

Üstelik bu sonuçlar iPhone 3G öncesinde böyle.

Mobil Internet kullanýmýnýn artýþý web sitelerinin yapýsýnda mobil kullanýma uygunluk için deðiþiklikler yapmayý gerektiriyor. Mesela Yahoo bir web sitesini hýzlandýrmak için daha az HTTP request yapýlmasýný, verilerin Gzip kullanýlarak sýkýþtýrýlmasýný, Javascript ve CSS’in gömülü deðil harici bir dosyadan çaðýrýlmasýný vb. öneriyor.

Bir proje yönetim yazýlýmý olmadan yazýlým projelerini yürütmek çok zordur. Bu yüzden, ticari ya da ücretsiz bir çok proje yönetim yazýlýmý var.

Peki binlerce personel barýndýran Google’da proje yönetimi nasýl yapýlýyor?
Þurada yazýlan bilgilere göre Google bu iþ için bilinen bir yazýlým kullanmýyor. Aksine e-mail gibi basit bir araç kullanýyor.

Her hafta Google çalýþanlarý geçen hafta ne yaptýklarýný ve bu haftaki planlarýný soran otomatik oluþturulmuþ bir e-mail alýyor. Þirket içinde geliþtirilmiþ bir program dönen e-maillerin içindeki bilgileri ayýklýyor ve düzenli bir þekilde saklýyor. Daha sonra, mesela bir sonraki hafta gelen e-mailde “Geçen hafta þu 6 iþi yapacaðýný söylemiþtin. Bitti mi?” gibi ifadeler yer alýyor.

Google zaten uzmanlýk alaný olarak veri ayýklama ve anlamlandýrma iþi ile uðraþtýðýndan bu e-mailleri de düzenli bir yapýda saklayabiliyor. Böylece çalýþanlar bir sürü seçenek iþaretlemeden, kolay ve düz bir þekilde rapor vermiþ oluyor.

Ayrýca bu veriler bir veritabanýnda aranabilir bir þekilde saklanýyor. Yöneticiler projelerin nasýl gittiðini aramalar yaparak görebiliyor. Yine bu veritabanýnda diðer Google çalýþanlarý da aramalar yapýp istedikleri projeye katýlmak üzere baþvurabiliyor.

• ipaqim.com güzel bir kaynak. xda-developers ise fevkalade…
• Öncelikle HP BIOS güncellemesini ve pil süresi çözümünü yüklemek lazým.
• ÝBB CepTrafik programý sorunsuz çalýþýyor. Saðolsun yapanlar
• Her smartphone için lazým bir uygulama Smart Toolkit. Önemli ihtiyaçlardan birisi farklý saatlere kurulabilen bir alarm programýydý. Smart Toolkit’in böyle bir özelliði de var. Ayrýca otomatik tuþ kilidi, Windows benzeri menüsü ve kýsayollarý çok kullanýþlý. Hele analog saat þeklinde bir ekran koruyucusu var ki, tam sanat eseri…

Windows Mobile’ýn en güzel özelliklerinden birisi rehberde arama yaparken birkaç harf yazdýðýnýzda sadece baþ harflerini deðil, ismin içinde herhangi bir yerde geçen kiþileri de göstermesi. Gerçi bu özellik kimisi için kullanýþsýz geliyor ama rehberiniz kalabalýksa çok faydalý.

Eðer hala aradýðýnýz numarayý bulamýyorsanýz, o zaman SmartPhone Find programýný yükleyeceksiniz. Telefonun her yerinde metin aramasý yapabiliyor.

Öncelikle eski telefondaki numaralarý Excel’e aktardým. Üzerinde düzenlemeler yapýp Outlook’a almaya çalýþýnca nedense Outlook kabul etmedi. Excel dosyasýný CSV olarak kaydedip, içini editörle açarak noktalý virgülleri virgüle dönüþtürdüm. (Bölge/Dil ayarý Türkçe ise, Excel noktalý virgül olarak kaydediyor.) Outlook’a bu sefer düzgün aldý. Senkronizasyon sonrasýnda telefonun rehberi harika oldu. Hele (Þirket sütununu kullanarak) rehberdeki kiþileri kategorize etmiþseniz daha güzel oluyor. Çünkü telefondaki Kiþiler uygulamasýnýn þirkete göre gruplandýrma özelliði var.

Telefonun rehberinde hem Outlook hem de sim kartý numaralarýný gösteriyor. Eðer sim kartýndaki numaralarý görmek istemiyorsanýz, telefonun registry’sinde bir ayarý deðiþtirmeniz gerekiyor. Bu iþlem için iki yöntem kullanýlabilir:

1. CERegEditor programýný bilgisayarýnýza yüklersiniz. Programý çalýþtýrýp telefona baðlandýktan sonra, HKEY_CURRENT_USER – Control Panel – Phone yolunu izleyip oradaki ShowSIM seçeneðinin deðerini 0 yaparsanýz artýk SIM karttaki numaralar görünmeyecektir.
2. Diðer ve daha kolay yöntem ise, OS RegTweaker programýný indirip telefon içinden çalýþtýrmak. Yazýlým telefonun derinliklerine hükmetmenizi saðlýyor. Ýlk sayfadaki Show SIM Contacts seçeneðini off yapýp deðiþiklikleri uyguluyoruz. (Apply Tweaks)

Kablosuz að özelliði bayaðý becerikli. Kullanýcý doðrulamalý proxy ve Linux firewall üzerinden Internet’e sorunsuz çýkabiliyor.

Her türlü þifre, parola vb. bilgilerinizi güvenli bir þekilde saklamak için ücretsiz ve açýk kaynaklý Keepass uygulamasýný kullanabilirsiniz. Programýn Windows Mobile sürümü de var ve hem yetenekli hem de kullanmasý kolay bir uygulama.

Telefonla gelen Office Mobile programý yeni dosyalar oluþturmaya izin vermiyor. Bunun için geliþtirilmiþ Modaco DoNew adlý çözümü yükleyerek bu sorunu da aþabiliyoruz.

Türk insanýnýn pek alýþýk olmadýðý halbuki mesela ABD’de çok popüler olan önemli bir ihtiyaç da kiþisel finans/gelir gider uygulamalarý. Quicken neredeyse her Amerikan vatandaþýnýn bilgisayarýnda yüklüdür. Bilgisayar baþýnda olmadýðýmýz saatlerde ise Windows Mobile yüklü cep telefonlarý gelir-gider takibini yapabilmek için çok uygun aletler. Bir mobil uygulama yükleyerek her yerde kullanabilir ve “hesabýnýzý bilirsiniz.” Nitekim ücretli ve ücretsiz yüzlerce Ýngilizce uygulama var. Hiç Türkçe uygulama – en azýndan smartphone için – bulamadým.

Denediðim ücretsiz onlarca program içinde en kullanýþlý olaný KeepSavin’ idi. Ufacýk boyutlu ama çok güzel özelliklere sahip. Açýlýrken direkt o günün tarihiyle harcama giriþ ekraný geliyor. Çoklu giriþ özelliði sayesinde arka arkaya hýzlý gelir/masraf kaydý yapýlabiliyor. Ýþlemler kategorilere ayrýlabiliyor. Farklý döviz türleri kullanýlabiliyor. Ýþlemlere detaylý açýklama girilebiliyor. Günlük ve aylýk harcama raporlarý alýnabiliyor. Raporlar CSV ve Quicken formatlarýnda bilgisayara aktarýlabiliyor. Velhasýl tam iþini yapan bir uygulama.

Program güzel ama simgesi biraz can sýkýcý. Windows Mobile içindeki herhangi bir uygulamanýn simgesi deðiþtirilemiyor. Kýsayol programlarý kullanýlabiliyor ancak bunlar genelde ücretli ve bir programýn daha hafýzada çalýþýyor olmasý anlamýna geliyor. Neticede vardýðým çözüm þöyle oldu:

1. Telefonda kurulu programýn EXE dosyasýný bilgisayara alýyoruz.
2. Ücretsiz ResHacker programýný indiriyoruz. Bu program EXE dosyalarýnýn içindeki simgeleri dýþarý alabiliyor ya da bu simgeyi bir baþkasýyla deðiþtirebiliyor.
3. Internet’ten -mesela þuradan – bir simge dosyasý (ICO uzantýlý) buluyoruz.
4. EXE dosyasýnýn simgesini deðiþtireceðiz ancak, WM6 programlarý güvenlik için imzalanmýþ (signed) olduðundan deðiþiklik sonrasýnda program çalýþmýyor. Sorunu aþmak için imza sökücü programýmýzý indiriyoruz. Bu program MS-DOS komut satýrýndan çalýþýyor. Dosyanýn adýný parametre olarak veriyor (unsigner keepsavin.exe) ve çalýþtýrýyoruz.
5. Þimdi ResHacker’i kullanarak EXE dosyamýzý açýyor ve Action menüsünde Replace Icon seçeneði ile simge dosyamýzý programýn içine yerleþtiriyoruz.
6. Sonrasýnda geriye EXE dosyayý tekrar telefona kopyalamak ve telefonu kapatýp tekrar açmak kalýyor.

Telefonun içine iþletim sistemi koyarsanýz böyle oluyor iþte… Bu macera burada bitmez.

Facebook, -þöhreti, getirdikleri ve hakkýndaki iddialar bir yana- sonuçta bir yazýlým… Bu kadar çok kullanýlan bir uygulamanýn arkaplanýnda ve teknik altyapýsýnda neler var?

Önce birkaç istatistik… (Facebook sayfasýndan)

• Siteye ortalama her gün 250 bin yeni kayýt oluyor.
• Ayda ortalama 65 milyar sayfa gösterimi var.
• Kullanýcýlarýn en az yarýsý her gün giriyor.
• Dünya’nýn en çok kullanýlan fotoðraf paylaþým uygulamasý… En yakýn üç rakibinin toplamýndan daha fazla resim gösterimi yapýlýyor.
• Facebook platformunu kullanan 7 binden fazla uygulama yazýlmýþ. Her gün yüzden fazla yeni uygulama ekleniyor.

Teknik altyapýya gelince…

• Neredeyse tamamen açýk kaynaklý uygulamalar kullanýlmýþ.
• Yazým dili PHP. Arka planda çalýþan bazý uygulamalar Java, Python ve Perl kullanýyor. Ayrýca C++ uyumlu uygulamalar için gcc ve Boost kütüphaneleri kullanýlmýþ. Yine, c++ uygulamalarýnýn daha saðlýklý çalýþmasý için kendileri phpembed adlý bir kütüphane yazmýþlar.
• Sunucularda Linux yüklü. Web server olarak Apache kullanýlýyor. Dünyanýn her yerinde hýzlý çalýþmasý için içeriðin çoðunu Akamai sunucularýnda tutuyorlar.
• Sistemde 2 milyardan fazla fotoðraf dosyasý yüklü. Bunlar diskte yaklaþýk 200 terabyte yer tutuyor. Kullanýcýlar her hafta 80 milyon civarýnda resim yüklüyor. Her fotoðraf için 4 ayrý boy tutulduðundan, bu 300 milyondan fazla resim dosyasý demek. Oluþan yoðunluðu karþýlayabilmek için, yüklenen fotoðraflarý iþleyen bir çok sunucu var. Ayrýca bir grup sunucu, iþlenmiþ fotoðraflarý Akamai’ye gönderiyor. Bazý fotoðraflarý tutmak üzere kendi dosya sunucularý da var.
• Veritabaný olarak MySQL kullanýlýyor. Birbirine baðlý binlerce MySQL veritabanlarý var.
• Veritabanýndan bilgi çekmek çok yavaþ olduðu için cache (önbellek) mekanizmasý kullanýlýyor. memcached isimli açýk kaynaklý uygulamayý kendi yazdýklarý kodlarla geliþtirmiþler. (detaylý bilgi)
• Sitenin neredeyse belkemiði bu uygulama. Kullanýcý profillerini, arkadaþ bilgilerini, uygulamalarý hep önbellekte (RAM’de) tutuyor ve çok hýzlý gelmesini saðlýyorlar.
• 400′den fazla memcached sunucusu var.
• 5 Terabyte’dan fazla RAM önbellekleme için kullanýlýyor.
• memcached sorgularýnýn daha hýzlý çalýþmasý için TCP yerine UDP portunu kullanmýþlar.
• Ayrýca APC kütüphanesini kullanarak sayfa görüntülemeyi 30 kat hýzlandýrmýþlar.
• Kendi yazdýklarý site içi arama motorunu kullanýyorlar. Ayda 1 milyara yakýn arama yapýlýyor. Önbellek için 2 terabyte civarýnda RAM ayrýlmýþ. Ortalama sonuç süresi 100 milisaniye civarýnda imiþ.
• Yazdýklarý kodu yerinde debug etmek için phpsh adlý bir komut satýrý kütüphanesi yazmýþlar. Ana bilgisayara yükleyip baðlandýðýnýzda komut satýrýndan php kodlarý yazýp çýktýsýný görüyorsunuz.
• Versiyon yönetimi için Subversion ve git kullanýyorlar.

Yani, Facebook olmak istiyorsanýz altyapýnýzý da ona göre kuracaksýnýz.

Sanal Dünyalar Forumu (Virtual Worlds Forum) 23-26 Ekim tarihleri arasýnda Londra’da yapýldý. Foruma 80′den fazla üzerinde uluslararasý konuþmacý, 23 ülkeden 480 uzman ve dinleyici katýldý.

Second Life ile popülerleþen sanal dünyalarýn geleceðinin konuþulduðu forumda çok güzel sunum ve oturumlar var. Resmi blog sitesinden olup bitenleri ve konuþmalarýn mp3 halini takip edebiliyorsunuz.

Çok enteresan baþlýklar var, keþke mümkün olsa da, tüm konuþmalarýn transkriptlerini yayýnlasalar…

Ýlgimi çeken konulardan bazý baþlýklar…

• Sanal dünyalarda þu anda ikinci dalga yaþanýyor. Önce, herkes merakla daldý, þimdi ise düzenli yatýrýmlar ve iþ fikirleri tartýþýlýyor.



• Google bu iþe de el atmýþ. Kendi sanal dünyasýný yazýyor. Bu, resmen doðrulanmasa da, foruma katýlanlar diyor ki : “Yazdýklarýný biliyoruz, çünkü arkadaþlarýmýzý iþe aldýlar.” Gelirini reklamdan elde eden Google’ýn böyle bir cennete el atmasý beklenirdi.
• Sanal dünya tasarýmlarýnýn gerçek hayatta üretilmesi planlanýyor. Mesela Armani’nin sanal dükkanýnda beðendiðiniz bir giysi gerçekte de üretilebilecek. Þimdilik garip geliyor ama 3 boyutlu yazýcýlarýn yaygýnlaþmasýyla buna da alýþacaðýz sanýrým.
• Pazarda yeni hedef çocuklar ve gençlere özel sanal dünyalar tasarlamak… Çünkü “gençler sanal dünyalar hakkýnda konuþmuyor, direkt gidip katýlýyor.”
• Cep telefonu ve mobil cihazlar sanal dünyalarla iletiþim için kullanýlacak. Mesela Second Life’ta o sýrada online olmadýðýnýzda size gelen bir mesaj cep telefonunuza da SMS olarak gelecek. Ya da, Windows Mobile üzerinde çalýþan bir Second Life sürümü düþünün. Hatta Japonya’da böyle bir þey yapýlmýþ bile…
• Sosyal aðlarla sanal dünyalarý birleþtirecek çözümler aranýyor. En büyük sorun, genelde sosyal aðlarda gerçek bilgiler kullanýlýrken, sanal dünyalarda gizli ve bilinçaltý karakterler kullanýlýyor.
• Sanal dünyalar ve baðýmlýlýk ya da asosyalleþme önümüzdeki yýllarýn çok tartýþýlan konularý olacak.
• Oyuncakçýlar sanal dünyalarý keþfetti. Barbie ve Lego bunun ilk örnekleri… Yine hedef çocuklar. Þimdiden bir iki örnek var. Daha önce bahsettiðimiz “shifthappens” sunumunun yeni versiyonunda geçen bir cümleye dikkatinizi çekerim: “Amerika’da bugün 4 yaþýndaki çocuklarýn %70′i bilgisayar kullandý. ”
• Çocuklar gibi ileride diðer bir hedef yaþlýlar… Çünkü yaþlýlarda duygusallýk yüksek ve boþa harcayacak çok paralarý oluyor.
• Amerika’da büyük þirketler toplantý ve eðitimler için gittikçe artan bir oranda sanal dünyalarý kullanmaya baþladý. Mesela iþe girdiðinizde size ayný zamanda bir Second Life hesabý açýlýyor ve ilk eðitimlerinizi orada alýyorsunuz. Sýradýþý deðil mi? Bu durum tabii baþka bir konuyu gündeme getiriyor. Ya o karakterinizi kullanarak iþ dýþýnda da Second Life’ta bir þeyler yaptýysanýz? (ki muhtemelen yapacaksýnýz.) Þirketiniz sizi izler mi?

Þu dünyada ( hangisinde ) neler oluyor…

Aslýnda sanallaþtýrmadan bahsederken geleceðin teknolojisi olarak anlatmak yanlýþ. Çünkü neredeyse 40 yýldýr varolan bir terim ve kullaným… Ancak, son dönemde yeni geliþtirilen özellikler ve donaným teknolojileri sayesinde yeniden popüler oldu. Gelecekte özellikle iþ uygulamalarýnda yýldýzý parlak olacak.

Sanallaþtýrma (Virtualization), en basit haliyle, bir bilgisayar üzerinde birden çok iþletim sistemini ayný anda çalýþtýrmak olarak tanýmlanabilir. Örneðin Windows XP yüklü bilgisayarýmýzda, bir pencere içinde Linux çalýþtýrabilir ve tüm donaným özelliklerini Linux içinden de kullanabiliriz.

Sanallaþtýrma iþlemi bir çok amaçla kullanýlýyor. Örnek vermek gerekirse;

• MS-DOS için yazýlmýþ bir programý yeni bir bilgisayarda program üzerinde deðiþiklik yapmadan çalýþtýrabiliriz.
• Güçlü bir bilgisayara birden çok iþletim sistemi kurarak donaným maliyetlerinden tasarruf edebiliriz. Bir firmanýn sayfasýnda %70′e kadar maliyet düþüþünden bahsediliyor.
• Bir uygulamayý sanal iþletim sistemine kurup, daha sonra fiziksel bir deðiþiklik gerektiðinde, örneðin yeni bir ana bilgisayara geçilirken sanal iþletim sistemini durdurup, iþletim sistemi dosyasýný yeni bilgisayara taþýdýkta sonra tekrar çalýþtýrarak kaldýðýmýz yerden devam edebiliriz.

Sanallaþtýrma iþlemi deðiþik seviyelerde yapýlýyor. Mesela platform sanallaþtýrmasý bir bilgisayarda birbirinden baðýmsýz iþletim sistemlerini kaynaklarý paylaþtýrarak çalýþtýrmayý saðlýyor. Çok detaylý bir konu ama þöyle bir örnek verebiliriz: 8 iþlemcili bir bilgisayara 8 ayrý sanal iþletim sistemi kurup her birine ayrý iþlemciler ve RAM kaynaklarý tahsis edilebiliyor.

Son dönemde hosting þirketleri bu yöntemi kullanarak isteyenlere sanal özel sunucu denilen (VPS) bir hizmet sunmaya baþladýlar.

Bu konuda pazarýn güçlü oyuncusu VMvare hakkýnda bir teknik doküman þurada yer alýyor.

Ayrýca Microsoft’un stratejileri ve diðer bir oyuncu Xen hakkýndaki bu sunum teknik anlamda faydalanýlabilecek kaynaklar…

Sektördeki bir çok firma, sanallaþtýrma alanýnda çalýþmalar yapýyor. Neler olup bittiðini anlamak için bu ve bu yazýlarý okuyun. Amerika’daki bir araþtýrma þu anda En büyük 1000 firmada %29 oranýnda sanallaþtýrmaya ilgi duyulduðunu gösteriyor.

Yazý içindeki baðlantýlardan bu konu ile ilgili bir çok detay öðrenilebilir. Gelelim, bir biliþim öðrencisi için gelecekte bu konuda ne gibi fýrsatlar olduðuna…

Donaným, að ve iþletim sistemleri konusunda kariyer yapmak isteyen öðrenciler sanallaþtýrma üzerine geleceklerini kurabilirler. Bu noktada öðrenilecek çok þey var. Öncelikle þu harika makale okunmalý. Daha sonra, makalede geçen ürün ve kavramlar (hypervisor gibi) hakkýnda detaylý bilgiler edinilmeli. Uygulamalý çalýþmalar yapýlmalý. Teknolojik geliþmeler ve etkinlikler yakýndan takip edilmeli.

Yazýlým üzerinde kendini geliþtirecek öðrenciler için de sanallaþtýrma büyük fýrsat… Sanal makineleri yönetecek uygulamalar, sanal makineler arasý haberleþme ve transfer yapacak uygulamalar, yedek alma, web üzerinden sanal makinelere ulaþým uygulamalarý geliþtirilebilecek yazýlýmlardan birkaçý… Bunlarýn bir kýsmý zaten yazýlmýþ durumda ama genelde üst düzey uygulamalar…

Bir diðer alternatif, kendi sanal sisteminde çalýþacak uygulamalar geliþtirmek… Programý tüm özellikleri ile geliþtirip, müþterilere olduðu gibi sanal sistemiyle veriyorsunuz. Dosyayý sanal sunucusunda çalýþtýrdýðýnda hazýr kurulu uygulama olarak kullanabiliyor.

Bunlar þu anki vizyonla üretilmiþ fikirler… Konu ile ilgili teknik bilgiler derinleþtikçe çok uç noktalara ve çözümlere ulaþýlabilir. Bu da size kalmýþ.

Bu makalenin çýkýþ noktasý aslýnda Microsoft’un yeni iþletim sistemi Windows 7′nin çekirdeðini tanýtmasýydý. Windows 7 çekirdek düzeyinde sanallaþtýrma destekleyecek. Bu noktada rakip taraftan RedHat Linux ekibinin teknik þefi gelecek vizyonu özetliyor:
“Varolan modeli deðiþtirmeye çalýþýyoruz. Normalde, iþletim sistemini alýrsýnýz, sanal sunucu programýný alýrsýnýz ve sistemi kurarsýnýz. Halbuki daha entegre sistemler kurulmalý”.
Yani, sanallaþtýrma yeteneklerini içinde barýndýran ve iþlemcilerle en alt düzeyde haberleþerek maksimum performansý saðlayan iþletim sistemleri…
Önümüzdeki yýllar masaüstü sistemlerde sanallaþtýrmanýn parladýðý yýllar olacak. Donaným ve sistem yazýlýmý alanýnda geleceðini kurmak isteyen öðrenciler için sanallaþtýrma uzmanlýðý iyi bir fýrsat…

Bilgisayar mühendisliðinde okuyorum. Henüz hangi alana yönelmem gerektiðine karar veremedim. C# mý öðrenmeliyim, Java mý? Web iþine girsem olur mu? Robotla mý uðraþsam, að yönetmeyi öðrenip Cisco ya da MCSE mi alsam? Ben gelecekte ne olacaðým?

Bugün bir çok üniversite öðrencisi ayný duygularý bir þekilde yaþýyor olmalý… Okul bittikten sonra, baþdöndürücü bir hýzla ilerleyen teknolojinin neresinden tutulabilir sorusunu cevaplamaya çalýþalým. Hedef para kazanmak, çok para kazanmak, þöhret kazanmak, kendimizi tatmin etmek, sadece millete hizmet etmek, yeni buluþlar yapmak gibi çok çeþitli bir yelpazede olabilir. Amacýmýz bilgilendirmek… Seçimi yapýp geleceðine karar vermek okuyanlara kalmýþ.
Yazý çok fazla link içeriyor. Onlara bakarken konudan kopmamaya çalýþýn.

Önce Geleceðin 10 Web Eðilimi ile baþlayalým:

1- Semantik Web

“Web için bir hayalim var, öyle ki bilgisayarlar web üzerindeki bütün veriyi, içerikler, linkler ve insanlarla bilgisayarlar arasýndaki bütün iþlemler gibi, analiz etmeye muktedir olacaklar. Henüz ortaya çýkmamýþ olsa da, ortaya çýktýðý zaman Semantic Web ticaretin günlük mekanizmalarý, bürokrasi ve günlük yaþamlarýmýz birbiri ile konuþan makinalar tarafýndan yürütülecek. Ýnsanlýðýn asýrlardýr konuþup durduðu “akýllý ajanlar” nihayet gerçekleþecek.”

Internet’in mucidi olarak adlandýrýlan Tim Berners Lee’nin ortaya attýðý bu kavram yukarýdaki sözlerinde açýkça anlaþýlýyor.

Temel olarak, tüm web uygulamalarý belirli protokolleri kullanarak içerik üretecekler. Bu içerik baþka site ve uygulamalar tarafýndan eriþilebilecek ve bir araya getirilebilecek. Þu sayfadan aldýðým metni paylaþayým:

“Semantik Web Projesinin amacý, internetteki milyonlarca bilgiyi tasniflemek. Örnek olarak, internetin ve e-ticaretin bu yüzyýl içinde katedeceði yolu göz önüne alýrsak, ilk kitap sipariþini 18 yaþýnda yapan bir kiþi, 50 yýl sonra 68 yaþýnda geldiðinde internetten yaptýðý tüm sipariþlerin dökümünü alabilir, bunlarý ürün tipi veya satýcý bazýnda tasnifleyebilir. “

Son olarak, þu yazý güzel bir açýklama olabilir.

2- Yapay Zeka

Bilgisayar tarihinin en eski konularýndan birisi olan yapay zeka hakkýnda google’da tonlarca sonuç bulabilirsiniz. Yapay zekanýn web üzerinde kullanýmý ise genelde arama motorlarý, siteler için akýllý yardýmcýlar, borsa vb. analiz yazýlýmlarý gibi uygulamalarda görülüyor. Arama motorlarýna örnek olarak hakia, site içi yardýmcýlara örnek olarak Botego verilebilir.

Yapay zeka kullanýlarak web sitelerinin sýnýflandýrýlmasý hakkýnda þu bildiri güzel fikirler veriyor.

3- Sanal Dünyalar

Second Life sanal dünyalarýn geleceði hakkýnda herkese bir fikir verdi. Daha þimdiden onlarca sanal dünya var. Barbie bebekler için bile bir site kuruldu. Gartner, 2011′de Internet kullanýcýlarýnýn %80′inin bir sanal dünya üyeliði olacaðýný tahmin ediyor. Bunlar korkutucu ama büyük ihtimalle gerçekleþecek tahminler…

Yazýlýmcý, tasarýmcý ya da að uzmaný her ne olursanýz olun, bir sanal dünya üretmek, üreten takýmlarda yer almak gelecekte iþ yapacak.

4- Mobil araçlar

Son dönemde mobil yazýlým üretme ile ilgili kütüphaneler, APIler, baðlantý teknolojileri o kadar arttý ki; gelecekteki popülariteyi tahmin etmek artýk hiç zor deðil.

Önümüzdeki yýllarda, çok özellikli telefonlar, cep telefonundan TV izleme, uydu haritalarý temelli hizmetler (GPS, alýþveriþ, yaþanýlan yere baðlý resmi ya da ticari servisler), iPhone + torunlarý + rakipleri hepimizin konuþtuðu bazýlarýnýn da üzerinde iþ yapýp para kazandýðý konular olacak.

5- Kullanýcýya özel hizmetler

Ýlgilendiðiniz alan ya da ürünlerle ilgili olarak size sürekli bilgi veren, fýrsatlarý haber veren, tavsiyelerde bulunan ve sizi devamlý bir tüketime iten yeni þirketlere ve servislere hazýr olun.

Evlere DVD servisi, Internet üzerinden davet vb. organizasyon hizmetleri, sizin adýnýza piyasayý takip edip indirimleri bildiren alýþveriþ yardýmcýlarý bugün iþe yarýyorlar. Gelecekte daha geliþmiþ yetenekleriyle yine iþe yarayacaklar.

Bu konuda Ýngilizce detaylý bir yazýyý þurada okuyabilirsiniz.

6- Web servisleri

Aslýnda diðer konularla baðlantýlý olarak, burada bahsettiðimiz servisler web sitelerinin içeriklerini dýþarýya belli API kütüphaneleri yoluyla vermeleri… Mesela Amazon’un, Flickr’in REST API’si kullanmalarý gibi… Microsoft’un SOAP’ý gibi…

Servis yönelimli mimari konusunda þu yazýyý, REST ve SOAP karþýlaþtýrmasý için þu Ýngilizce yazýyý okuyun. Fazlasý için araþtýrma yolu açýk…

7- Online Video ve Internet Televizyonu

Youtube’den sonra Internet’in gidiþi deðiþti. Ýnsanlar çektikleri ya da elde ettikleri videolarý deli gibi online ortama göndermeye baþladý. Araþtýrmalar gösteriyor ki, þu anki çýlgýnlýk önümüzdeki yýllarda yaþanacak olana nispeten hiç bir þey. Bu sektörden nasýl para kazanýlacaðý konusu tam olarak netleþmiþ deðil. Ama özellikle reklam gelirleri çok siteyi zengin ediyor.

Yeni bir konsept de Internet televizyonu… Baðlantý hýzlarýnýn artmasýyla, 3-5 yýl içinde resmen patlama yapacak. Özellikle senelerdir söylenen, “istediðin zaman, istediðin programý seyret” formatlý yayýn sistemi günlük alýþkanlýk haline gelecek. Joost’un görüntü kalitesini izleyen bilir. Teknik altyapýsýný ise þu youtube videosundan anlamaya çalýþabilirsiniz. Yakýn gelecekte Internet baðlantýlý kutular içinde joost yüklü olarak gelecek ve televizyona baðlayarak yayýnlar izlenebilecek.

Tabii bunlarý anlatýrken amacýmýz “adamlar yapmýþ” demek deðil, yarýn hangi iþyerinde çalýþacaðýnýzý ya da kendinize nasýl bir iþ kuracaðýnýzý belirlemeniz…

8- Zengin Internet Uygulamalarý (RIA)

Bu konuda direkt alýntý yapayým:

Browser ortamýnýn getirdiði teknik kýsýtlamalar nedeniyle web uygulamalarý kullanýcýlarýn beklentilerini ve standart masaüstü uygulamalarýn sunduðu interaktiviteyi karþýlamada yetersiz kalmasý üzerine Zengin Ýnternet Uygulamalarý (RIA – Rich Internet Applications) konsepti ortaya çýktý.

Zengin Internet uygulamalarýnýn bugün bilinen en iyi örneði gmail uygulamasý… Gelecekte çok daha farklý seçenekler ise geliyor. Buyrun Adobe AIR platformu ve Flex, Microsoft WPF ve Silverlight, Ajax, OpenLaszlo…

9- Uluslararasý Web

Þu anda özellikle Internet altyapýsý sebebiyle, ABD en büyük Internet kullanýcýsý… Ancak önümüzdeki yýllarda bu denge deðiþecek. Çünkü diðer ülkelerdeki Internet kullanýcýlarý sayýsý gittikçe artýyor.

Yapýlan bir araþtýrmaya göre, Amerikan sitelerinin trafiðinin dörtte üçü uluslararasý ziyaretçilerden geliyor. Dolayýsýyla önümüzdeki 10 yýl içinde, ABD dýþýndaki ülkelere yönelik içerik ve hizmetler, sitelerin farklý dillere çevrilmesi gibi çalýþmalar önem kazanacak.

10- Kiþiselleþtirme

Birçok site kiþiselleþtirme hizmeti veriyor ama Google iGoogle hizmetini devreye soktuðunda çok ses getirmiþti. Hemen “anahtarlarým nerede” esprisi devreye girdi.

Ekranýnýzý istediðiniz gibi düzenlemek, e-maillerinizi farklý kategorilerde takip edebilmek, alýþveriþ sitesinde size özel sayfalar ve teklifler görmek kiþiselleþtirme denildiðinde akla gelenler…

Güvenlik ve kiþilik haklarý sebebiyle henüz çekimser yaklaþýlsa da, daha çok insan bilgilerini online ortama aktardýkça bu sektör iyice þekillenecek.

Özetle web ile ilgili tahminler böyle…
Karþýlaþtýðým bir yazý üzerine baþlayan konu geliþerek bayaðý büyüdü. Farklý alanlardaki “geleceðin teknolojilerine” baþka yazýlarda deðiniriz.

Cep telefonu kullanýmý yaygýnlaþtýkça, ailelerde çocuklarýna cep telefonu alma ve kullanýmýný denetleme konusundaki endiþe ve tartýþmalar da arttý. Okullarda, ders içinde cep telefonu kullanmak Milli Eðitim Bakanlýðý’nýn genelgesiyle yasaklandý. Bunlar iþin asayiþ tarafý… Peki, cep telefonunu eðitim amaçlý olarak derslerde kullanamaz mýyýz? Elbette kötüye kullaným vb. problemlerle karþýlaþýlacak ama bunlar zaten üstte bahsettiðimiz konuya giriyor.

Cep telefonunu eðitimde nasýl kullanabiliriz?

Kameralý cep telefonunu okulda kullanmanýn yollarý;

• Tahta arþivi olarak: Bir sorunun tahtadaki çözümünü, bir formülü vb. silinmeden önce saklamak istediðiniz olmuþtur. Fotoðrafýný çekin, bilgisayarýnýza kaydedin ya da Internet ortamýnda paylaþýn.
• Tarayýcý olarak: Bir kitapta gördüðünüz ya da kendi yazdýðýnýz bir sayfanýn fotoðrafýný çekerek saklayýn ya da OCR programýndan geçirerek yazýya dönüþtürün.
• Öðrencilerin yüzlerini hatýrlamak için : Gerçi not defterlerinde öðrenci fotoðraflarý oluyor ama olmadýðý zamanlarda öðrencilerin adlarýný ve yüzlerini unutmamak için kullanýn.
• Delil olarak : Biraz garip bir kullaným ama bir olayda insanýn kendisini ya da öðrencileri korumak için gerekebilir.
• Ödev verirken : Öðrencilere dersle ilgili bir fotoðrafý çektirip sýnýfta mesela Bluetooth yoluyla bilgisayara kaydederek sýnýfta gösterin ya da deðerlendirin.
• Internet sitesi için : Eðer sýnýfýn, okulun bir websitesi varsa, fotoðraflar çekip yüklemek hatta mobil bloglama için kullanýlabilir. Bu konuda Turkcell-im’in reklamlarý tahminen ilgiyi bu yöne çekecektir.
• Yýllýk için : Derste ya da okulda hatýra olarak kullanýlabilecek fotoðraflar çekip, sene sonunda bir yýllýk ya da hatýra albümü yapýlabilir.

Yabancý dil sýnýfýnda cep telefonu kullanmanýn yollarý;

• Anýnda tartýþma ve öðrenme fýrsatlarý: Bir sorunun, yazýnýn vb. fotoðrafýný çekin. Bilgisayara aktarýn, projeksiyon cihazý ya da elektronik tahta varsa yansýtýn. Üzerinde tartýþýn ve ders yapýn.
• Telaffuz ölçme : Öðrencilerin okumasýný, kelimeleri seslendirmesini kaydedin. Not vermek ya da eleþtirme/geliþtirme için kullanýn.
• Rol yapma alýþtýrmalarý: Öðrencilerin konuþma derslerinde oynadýklarý skeç ya da diyaloglarý kaydedin. Ders anlatýmý ya da sunum yapma gibi teknikleri kullanýyorsanýz bu aktiviteleri yaparken videolarýný ya da fotoðraflarýný çekin. Derste örneðin bir oteli arayýp, telefonun dýþ hoparlörünü açýn. Öðrencilerden birine telefonu verin. Yabancý dille rezervasyon yaptýrýn.
• Ödev olarak : Öðrencilere tanýtýlmasýný istediðiniz bir yerle ilgili ödev verin, hem videosunu çekip hem de yabancý dille anlatsýnlar. Getirsinler, bilgisayara aktarýp deðerlendirin.
• Mobil bloglama: Biraz yukarýda bu kullanýmý anlatmýþtýk ama yabancý dil için daha farklý kullaným alanlarý da olabilir. Mesela yurtdýþýna geziye giden bir öðrenci orasý ile ilgili resim ve videolarý, derse malzeme olabilecek bilgileri cep telefonu ile bir websitesine anýnda aktarabilir.
• Ödev hatýrlatma : Öðrencilerin cep telefonlarýna ödev konularýný, teslim tarihlerini vb. gönderin. Unutma þanslarý kalmasýn.
• Dil aktiviteleri : Öðrencilere faydalý olacaðýný düþündüðünüz metinleri, ses kayýtlarýný, video görüntülerini, test ve quiz sorularýný cep telefonlarýna MMS ya da metin mesajý olarak gönderin. Öðrencilerinizi sokakta vb. gördükleri yabancý dildeki bir tabelayý, sözü, olayý kaydedip derse getirmeleri konusunda motive edin. Derste üzerinde tartýþýn. Faydalý bir þeyler yakalayan öðrencilerinizi onore edin. Bütün öðrenciler ilgi görmekten hoþlanýr.
• E-kitap ve sesli kitaplar: Öðrencilerin seviyesine uygun yabancý dildeki elektronik kitaplarý ve sesli kitaplarý onlarýn cep telefonlarýna yükleyin. Dinlemelerini ve okumalarýný teþvik edin. Gerekirse bu kitaplardan sýnavlar yapýn.

Ayrýca

• Mobil uygulamalar : Java destekleyen cep telefonlarý için sözlükten matematik hesaplama programlarýna kadar bir sürü uygulama var. Öðrencilerin bunlarý kullanmalarýný saðlayýn.
• Bluetooth : Yukarýda farklý þekillerde kullanýmýndan bahsettik. Özellikle dosya transferini kolaylaþtýrmasý açýsýndan, bu teknolojinin sýnýrsýz kullaným imkaný var.

Kaynaklar :
- http://www.edutechie.com/2007/06/8-ways-to-use-camera-phones-in-education/
- http://joedale.typepad.com/integrating_ict_into_the_/2007/06/how_to_use_came.html
- http://www.hltmag.co.uk/may06/sart02.htm
- http://www.k12handhelds.com/101list.php

Yazýlým teknolojileri, donaným yeniliklerine baðlý olarak geliþiyor. Web programlama dillerindeki artýþýn sebeplerinden biri, geniþbant Internet’in yaygýnlaþmasýna baðlý olarak daha hýzlý web uygulamalarýnýn geliþtirilebiliyor olmasý.

Donanýmda yeni teknolojiler

Microsoft Donaným Grubu’nun hazýrladýðý, “Hardware Trends and Technologies” adlý sunumda, donaným alanýndaki yönelim beþ ayrý baþlýkta incelenmiþ:

Çekirdek bileþenler:

• Moore kanunu iþlemeye devam edecek. Yani iþlemcilerde transistör artýþý ve buna baðlý olarak daha güçlü iþlemcilerin piyasaya çýkýþý bekleniyor.
• Çift çekirdekli, dört çekirdekli derken þimdi sýrada sekiz çekirdekli iþlemciler var.
• Sanal makineler ve iþletim sistemi sanallaþtýrmasý yaygýnlaþacak. Bugünkü bilgisayarlar yeterli güce sahip olduklarýndan, iþletmeler bir sunucuda birden çok iþletim sistemini çalýþtýrmayý tercih edecekler.
• Ekran kartlarý ve grafik iþlemciler daha güçlü olacak.

Hafýza ve depolama:

• Daha büyük kapasiteli harddiskler yolda. Terabyte harddisklerle tanýþacaðýz.
• Hibrit (üzerinde flash memory bulunan) harddiskler yaygýnlaþacak. Özellikle Vista’nýn bilgisayarýn daha hýzlý açýlmasýný saðlayan Ready Boost özelliði bunda etkili olacak.
• USB taþýnabilir harddiskler ve mini bellekler yeni Kablosuz USB standardý sayesinde günlük kullanýmýn bir parçasý olacak.
• Gigabit Ethernet’in kullanýmý ile iSCSI (TCP-IP að üzerinden hýzlý data transferi) cihazlarý çýkacak. Böylelikle að üzerinden yedekleme vb. iþler kolaylaþacak.

Baðlanabilirlik:

• Kablosuz að yaygýnlaþacak. 802.11n cihazlar zaten piyasaya çýktý. Wimax kullanýmý artacak.
• 100 metreye kadar kýsa mesafelerde yüksek hýzlý iletiþim saðlayan UWB (Çok geniþbant) uyumlu cihazlar piyasada olacak.
• 3.nesil cep telefonlarý kullanýmý yaygýnlaþýrken 4.nesil (IP tabanlý) telefonlar hayatýmýza girecek.
• IP standardý ortak cihaz dili olacak. Televizyonlar, telefonlar, elektronik cihazlar birbirleri ile TCP-IP üzerinden haberleþecek.

Kullanýcý elektroniði:

• Konuþma tanýma teknolojisi geliþerek kullanýma girecek.
• LCD ekranlar, HDTV vb. görüntü teknolojileri büyük ilerlemeler kaydedecek.
• Bilgisayarlar oturma odasýna girecek.
• Kameralý cep telefonlarý daha kaliteli ve yüksek çözünürlükte çekim yapma kapasiteleri ile birlikte yayýlacak.
• Elde taþýnabilen bilgisayarlar (UMPC vb.) kullanýlacak.

Piller:

• Batarya teknolojileri geliþecek, kullaným süresi artacak.
• Yakýt pilleri günlük kullanýma girecek.
• Elektronik cihazlar gittikçe daha az güç tüketir olacaklar.

• Amerikan Çalýþma Bakanlýðý’nýn tahminlerine göre, bugünkü öðrenciler 38 yaþýna geldiklerinde, 10-14 iþ deðiþtirmiþ olacaklar.
• Günümüzde her dört çalýþandan biri, iþyerinde bir yýldan daha az bir süredir çalýþýyor. Çalýþanlarýn yarýsý, iþyerinde 5 seneden daha az süredir çalýþýyor.
• 2010 yýlýnda en çok talep görecek olan meslekler, 2004 yýlýnda hiç bilinmiyorlardý.
• Bugünün öðrencilerini; henüz varolmayan iþleri yapmak, henüz keþfedilmemiþ teknolojileri kullanmak, henüz bilmediðimiz problemleri çözmek üzere yetiþtiriyoruz.
• Eðer Myspace bir devlet olsaydý, dünyanýn en büyük 11. devleti olacaktý.
• Cep telefonlarýndan her gün gönderilen kýsa mesaj sayýsý tüm dünya nüfusundan daha fazla…
• Bir haftalýk NewYork Times gazetesinde yer alan bilgiler, 18. yüzyýlda yaþayan bir insanýn hayatý boyunca öðreneceði bilgiden daha çok.
• Bu yýl, dünyada 40 exabyte’lýk (4 x 10 üzeri 19) yeni bilgi üretilecek. Bu miktar bundan önceki 5000 yýldan daha fazla bir miktar.
• Üretilen yeni teknik bilgi miktarý, her iki yýlda bir ikiye katlanýyor. Yani, dört yýllýk bir mühendislik fakültesine yeni baþlayan bir öðrenci, üçüncü sýnýfa geldiðinde, ilk yýl öðrendiklerinin yarýsý eski teknoloji olacak. Hatta 2010 yýlýnda, bu ikiye katlanma miktarý her 72 saatte bir olacak.

Bu bilgileri Internet’te En Ýyi Sunum ödülünü alan bir sunumdan aldým. Ýstatistikleri herkesin anlayabileceði bir dille anlatan bu sunum ayný zamanda gözümüzü de korkutuyor. Biliþim sektöründeki bizler, sürekli olarak kendimizi yenilemek, teknolojiyi takip etmek zorundayýz.

Bir dükkan açýp mobilya mý satsak, ne yapsak?