Konferansta yaptığım “Kurumsal RIA Uygulamalarından Neler Bekliyoruz” sunumu sırasında maddeleri sıralarken, izleyicilerden bir soru geldi : Türkiye kurumsal RIA uygulamalarının neresinde?

Aslında cevap belli, başında. Türkiye’de hala MS-DOS ile yapılmış ticari uygulamalar kullanılmaya hatta yeni sürümler çıkarmaya devam ederken, RIA gibi yeni bir teknolojinin anlaşılıp uygulamaya geçmesi elbette vakit alacak. Özellikle ticari uygulamalarda Türkiye’de çok belirgin bir Delphi ağırlığı var. Yani istemci tarafı zaten Delphi’nin gücü sebebiyle gayet zengin. Kullanıcı tarafından baktığınızda önemli olan sistemin hızlı ve sorunsuz çalışması. Dolayısıyla web servisleri kullanmak, bilgisayarınıza bir uygulama yüklemeden her yerden sisteme eriÅŸebilmek, sunucu tarafında maliyeti azaltmak gibi konular insanların çok da umurunda olmuyor.

Ancak trend kaçınılmaz. Türkiye’deki yazılım ÅŸirketleri baÅŸarılı uygulamalar geliÅŸtirdikçe, genç nesil yeni teknolojileri alıp kabullendikçe özellikle büyük uygulamalarda yatırımın geri dönüşü ve maliyet azaltımı saÄŸlandıkça bu geçiÅŸ kolaylaÅŸacak. Evet, RIATalks’ta büyük bir kalabalık yoktu ama sektörün içinden iÅŸinin ehli insanlar vardı. Onlar tanıdıkları ürün ve teknolojileri kullanmaya baÅŸlayınca kurumsal yazılımlar da, geliÅŸtirenler de zengin olacak.

O zaman tahminen RIATalks konferansları da AjaxWorld kadar popüler olacak, para verip kayıt olmak zorunda kalacağız.

Konferansta yaptığım sunumun PowerPoint dosyasını buradan indirebilirsiniz.

RIA (Rich Internet Applications-Zengin Internet Uygulamaları) konsepti hayatımıza girdikçe farklı terimler ve iÅŸ süreçleriyle karşılaşıyoruz. WebBuilder 2.0 konferansında Forrester araÅŸtırma ÅŸirketinin yaptığı, “GeleceÄŸin teknolojileri” sunumunda Web 2.0′ın biliÅŸim alanındaki iÅŸ tanımlarında deÄŸiÅŸikliklere yol açtığı anlatılmış. Geleneksel uygulama geliÅŸtirme süreçleri hizmet temelli süreçlere (SOA) doÄŸru dönüşürken mesela eski “Ä°ÅŸ Analisti” pozisyonu “Ä°ÅŸ mimarı, Süreç tasarımcısı” gibi bir role bürünüyor.

Daha can alıcı olan nokta ise, RIA uygulamalarında tasarımcı ve programcıların birlikte çalışması gerekliliÄŸinden dolayı, her iki pozisyonunda birbirlerinin rollerinden etkilenmeleri… Tasarımcılar Flex, JavaFx, Curl gibi script bazlı araçları kullanarak arayüz kodları yazarken bir nevi programcılık yapıyorlar. Programcılar ise yazdıkları uygulama kodlarını tasarımla birleÅŸtirmek için tasarım temellerini öğreniyorlar.

İşte bu sebeple her iki pozisyonu ifade eden Devigner (Developer + Designer) kavramı doğmuş. Bunu Türkçeye Tasagramcı (Tasarımcı + Programcı) adıyla çevirdim. Tasagramcı, ilk şekliyle asıl iş olarak tasarımcılık yapan ama ihtiyaç oldukça program kodlarına girip anlayabilen ve üzerinde çalışılabilen kişi olarak tanımlanmış. Bugün için RIA programcılığı yapan kişi de diyebiliriz.

Ayrıca şurada bir tasagramcı olmanın 5 şartı verilmiş :

1. Tasarımı sevmeli ve basılı (broşür, logo) ya da Internet’te kullanılan (web sitesi, banner) tasarımlar geliÅŸtirmiÅŸ olmalısınız.
2. Yazılım araçlarını (Flash, Flex vb.) kullanarak uygulama geliştirebiliyor olmalısınız.
3. RSS, blog gibi yeni nesil teknolojileri takip ediyor ve uygulayabiliyor olmalısınız.
4. Sadece eğlence için bile saatlerinizi bir tasarım işiyle geçirebiliyor olmalısınız.
5. Yaratıcılık yeteneğiniz, geniş ufkunuz, kendi keşfettiğiniz yöntemler ve geliştirdiğiniz işler olmalı.

Belli bir grup altında toplamadığımız ama çevremizdeki bilgisayar mühendislerinin yaptıklarına şahit olduğumuz bir çok iş var. Bazılarından bahsederek bu çalışmayı tamamlayalım.

EÄŸitmen/Akademik kariyer

Bilgisayar mühendisleri eğitimcilik kabiliyetleri varsa özel şirketlerde, eğitim merkezlerinde eğitim verebilirler. Ya da akademik kariyer yapmayı tercih edip üniversitede kalabilirler.

Son yıllarda özellikle sertifika eğitimleri yaygınlaştığı ve bilişim konusunda eğitmen açığı olduğundan kolaylıkla iş bulabilirler. Bazı eğitimleri verebilmek için özel sertifikalar alınması ya da sınavlara girilmesi gerekebilir. Özel eğitim kurumlarında eğitimler akşamları ya da haftasonlarında yoğunlaştığı için çalışma saatlerini dikkate almakta fayda vardır.

Satış Uzmanı

Mühendislik eğitimi aldıktan sonra satış işi yapılır mı? Bu yazıda sorunun cevabını vermeye çalışmış. Özetle, yazılım ya da çözüm satmanın diğer satış sektörlerinden ayrıldığını, teknolojik gelişmelerin getirdiği karmaşıklığı en iyi mühendislerin anlatabileceğini, böylelikle yanlış bilişim yatırımlarının önüne geçilebileceğini ve verimliliğin artacağını ifade ediyor.

Satış yeteneği olan, sosyal ilişkileri güçlü bilgisayar mühendisleri, teknik pozisyonlar yerine keyif alabilecekleri satış/pazarlama alanını düşünebilirler.

Dokümantasyon Uzmanı/Teknik Yazar

Yazılım/Donanım ürünleri ile ilgili kullanım kılavuzu, programlama kılavuzu vb. dokümanları hazırlar. Yardım dokümanlarını oluşturur. Sesli ya da görüntülü öğretici materyaller hazırlar. Örnek kullanım senaryoları oluşturur. Dokümantasyon sistemi için gerekli yazılım/donanım altyapısını planlar, yönetir ve geliştirir. Standartlara uyumu sağlar.

E-ticaret uzmanı

Elektronik ticaret gittikçe geleneksel ticaret yöntemlerinin yerini alıyor. Bilgisayar mühendisleri de e-ticaret sistemlerinin hem altyapı hem de işleyiş kısımlarında rol alırlar. E-ticaret donanım ve yazılım altyapısının kurulması, hazırlanması ve yönetilmesi, işlem güvenliğinin sağlanması, B2B (şirketler arası ticaret)- B2C (genel tüketici) vb. sistemlerin uygulanması gibi birbirinden farklı konularda uzmanlaşabilirler.

CIO

CIO(Chief Information Officer) ya da Türkçesiyle BiliÅŸim Direktörü, üst düzey bir yönetici pozisyonudur. Åžu yazıda anlatılışıyla, CIO’lar ÅŸirketlerin biliÅŸim vizyonunu belirler, teknoloji bütçelerini yönetir, stratejik teknoloji yatırım kararlarını verir ve yapılan yatırımların getirisini ölçer.

CIO ve sorumlulukları ile ilgili olarak Mehmet Nuri Çankaya’nın hazırladığı ÅŸu ses kaydı dinlenebilir.

GiriÅŸimci/Ä°ÅŸveren

Bilgisayar mühendisleri çoğunlukla şirketlerde uzman olarak çalışırlar. Ancak girişimciliğin önem kazandığı ve insanların aklına günde üç tane bilişim projesi geldiği bugünlerde fikirlerin bir projeye ve daha sonra şirkete dönüşmesi çok rastlanan bir durum oldu.

Ticaret ya da yöneticilik yeteneği olan mühendisler kendi firmalarını kurup hayallerini kazanca dönüştürebilirler. Aslında sadece iyi bir fikir sahibi olmak girişimcilik için yeterlidir, ama gelir elde edebilmek ve daha sonra büyüyebilmek için ticaretin kurallarını bilmek gerekir.

Kendi işini kurmayı tercih eden bilgisayar mühendisleri, satıştan desteğe, ürün geliştirmeden muhasebeye kadar bütün işleri yapmak durumunda kalabilirler.

Grafik ile ilgili iÅŸler çoÄŸunlukla üniversitelerin güzel sanatlar fakülteleri mezunları tarafından yapılır. Ancak, yeteneÄŸi doÄŸrultusunda bilgisayar mühendislerinin multimedya çalışmaları yapmaları sık karşılaşılan bir durum. Ayrıca oyun yapımı vb. iÅŸlerde grafik bilgisinin yanısıra mühendislik bilgisine de ihtiyaç duyuluyor. Ä°ngilizce’de Computer Graphics (CG) olarak adlandırılan bu alan hem grafik hem de animasyon konularını içinde barındırıyor.

Multimedya ya da diğer bir deyişle çokluortam grafik yanında ses ve video üzerinde çalışmaları da içeriyor. Dolayısıyla çok farklı iş alanları ve pozisyon var. Temel başlıkların yanında iş ilanlarında Flash uzmanı gibi tek bir yazılımın uzmanlığına dair pozisyonlara da bol miktarda rastlanıyor.

Indiana Ãœniversitesi’nin bir makalesinde multimedya konusunda farklı kategorilerde bir çok iÅŸ alanı yer almış. Bunların içinden genel sayılabilecek birkaç tanesini açıklayalım.

2D/3D Grafik Uzmanı

Web siteleri, tanıtım CD’leri, oyunlar, eÄŸlence amaçlı yazılımlar vb. teknoloji ürünlerinde hoÅŸumuza giden resim ve tasarımlar bu uzmanların elinden çıkar.

Hayal güçlerinin geniş olması ve yaratıcılık gibi kabiliyetler kariyer yolunda önemli kriterlerdir. Photoshop, AfterEffects, 3D Studio Max gibi bilgisayar programlarını öğrenmiş olmaları beklenir.

Animasyon Uzmanı

Çizgi filmlerde vb. izlediğimiz çoğu animasyon karakteri aslında teknik olarak çok karmaşıktır. Bir karakterin tasarlanması, hareket ettirilmesi, bir hikaye doğrultusunda farklı sahnelerin ve animasyonların oluşturulması uzman çabalar gerektirir.

Animasyon uzmanları yeteneklerini, hayal güçlerini ve bilgisayar programlarını kullanarak projeler üretirler. Yapılan işin büyüklüğüne göre ekipler halinde çalışabilirler. Bu tür mesleklerde mesai saati kavramı pek olmaz. Hatta gece daha rahat çalışabilirler. Flash, Maya, LightWave gibi bilgisayar programlarını bilmeleri gerekir.

Multimedya/Grafik Tasarımcısı

Multimedya tasarımcıları hem grafik hem de animasyon konusunda bilgi sahibidir. Ses, görüntü, animasyon, çizim, fotoğraf gibi malzemeleri kullanarak prodüksiyonlar yaparlar. Kullanacağı teknik araçlara ve bilgisayar programlarına en iyi şekilde hakim olmaları önemli bir özelliktir.

TV, reklam, bilişim gibi farklı sektörlerdeki firmalarda çalışabilirler. Çoğunlukla kendi işyerlerini kurarlar.

Multimedya Programcısı

Multimedya programcıları tasarımcılardan gelen bilgilere baÄŸlı olarak, yazıdan videoya kadar bir multimedya ürününde hayati fonksiyonları yerine getirecek tüm bilgisayar programlarını yazarlar. GeliÅŸtirdikleri ürünler Internet’te, televizyonlarda, CD-DVD’lerde, kiosklarda, oyun konsollarında ya da cep telefonlarında kullanılabilir.

Yapılan projelere bağlı olarak ekip halinde çalışabilirler. Tasarımcılar, animasyon uzmanları vb. ile koordineli iş yapmaları gerekebilir.

Streaming Video Uzmanı

Internet baÄŸlantı hızlarının artmasıyla, Internet’ten video yayıncılığı da bir iÅŸkolu haline geldi. Televizyonların Internet üzerinden yayınları, Internet televizyonları, Vlog (video günlük) siteleri, görüntülü sohbet sistemleri uzunca bir süredir boy gösteriyor.

Streaming (akan, canlı) video uzmanları bu yayınları üretmek ve kontrol etmekle sorumludur. Kaliteli ve sorunsuz bir yayın sağlamak, farklı bağlantı hızlarına göre performanslı yayın yapacak sistemleri yönetmek, daha sonra izlenmek üzere yayınları kaydetmek gibi işlerle uğraşırlar.

Sanal Gerçeklik Uzmanı

Sanal gerçeklik hem çok eski hem de çok yeni bir kavram. Gerçek dünyanın sanal bir karşılığını oluşturmak ve gerçekmiş gibi hissetirecek araçları kullanarak bu dünyayı yaşatmak olarak açıklayabiliriz. Üç boyutlu gözlükler, VRML gibi yazılımlar seneler öncesinden vardı. Ancak yavaş Internet bağlantıları vb. sebebiyle gündemden düştü. Şimdi ise gelişen teknolojilere bağlı olarak yeniden popüler oluyor.

Son dönemde Second Life gibi sanal sosyal platformlar yaygınlaÅŸmaya baÅŸladı. Önümüzdeki yıllarda 3D gözlük gibi araçları da kullanarak bu platformları “hissederek yaÅŸayabileceÄŸiz.”

Sanal gerçeklik konusunda çalışanlar aslına benzer sanal dünyalar oluşturabilmek için çeşitli donanım ve yazılımları üretir, kullanır ve geliştirirler. Şu an için olmasa da gelecekte aranan bir pozisyon olacağını söyleyebiliriz.

Eğitim tasarımcısı

Eğitim alanı ile ilgili gibi görünmekle birlikte, eğitim tasarımcıları işlerinde multimedya öğelerini bol miktarda kullandıklarından bu kategori altında değerlendirmek daha doğru.

Eğitim tasarımcıları öğrenmede kullanılacak materyalleri planlayan, tasarlayan, geliştiren ve değerlendiren kişilerdir. Yeni nesil eğitim tasarımcıları ise Eğitim tasarımcısı ne iş yapar? başlıklı makalede de yazdığı gibi, bu süreçlerde teknolojiyi kullanarak bilişsel eğitim dediğimiz çok yönlü öğrenme tekniklerini kullanan materyaller tasarlar. Dolayısıyla, e-öğrenme, Internet, multimedya alanlarında kendilerini yetiştirmeleri gerekir.

Internet’in hayatımızın her noktasında yer almasının bir sonucu olarak web siteleri ile ilgili iÅŸler biliÅŸim mesleklerinin önemli bir alanı haline geldi.

DiÄŸer çoÄŸu alandan farklı olarak bu alandaki iÅŸler genelde üniversitede deÄŸil kurslarda öğreniliyor. Ãœniversiteyi kazanamayan gençlerin ilk olarak koÅŸtukları yerler web tasarımcılığı vb. kurslar… Ama bilgisayar mühendisliÄŸi disiplinini almış öğrenciler diÄŸer biliÅŸim alanlarında olduÄŸu gibi web iÅŸlerinde de öne çıkıyor.

Bugün bir çok popüler web sitesi aslında en başında tek kişilik projeler olarak başlıyor. Tek bir kişi hem webmaster, hem tasarımcı hem de programcı olarak çalışıyor. Ancak özellikle kurumsal ya da büyük ölçekli projelerde her görevin ayrı kişilerce paylaşılması şart.

En çok karşılaşılan web pozisyonları şöyle :

İçerik Yöneticisi

Bir web sitesinin içeriğinden sorumlu kişidir. Sitedeki yazılı, sesli ya da görüntülü içeriğin planlanması, eklenmesi, kontrolü ve yönetimi ile uğraşır.

Web sitesi kavramı, statik bir tanıtım sitesinden milyonlarca ziyaretçi alan haber sitelerine, topluluk portallerinden şirket içi intranetlere kadar geniş bir alan için kullanıldığından içerik yöneticilerinin görev çeşitliliği daha iyi anlaşılabilir.

Yorum editörlüğü, video editörlüğü, web reklamları yönetimi gibi pozisyonlar bu konuda son zamanlarda kariyer sitelerinde en çok aranan işler olarak karşımıza çıkıyor.

Web Tasarımcısı

Web tasarımcıları, bir web sitesinin görünümünden, tasarımından ve kullanılabilirliğinden (usability) sorumlu kişilerdir. Web tasarımcısı olmak hem grafik, hem multimedya hem de programlama konusunda bilgi sahibi olmak demektir. Web sayfalarının standartlara uyumluluğu, yerleşiminin düzgün olması, renk uyumu, çekiciliği, hızlı ve kullanışlı olması web tasarımcısına bağlıdır.

Web tasarımcıları gerektiÄŸinde müşterilerle birlikte çalışarak ihtiyaçlarını öğrenir ve bunları en iyi karşılayacak tasarımı üretirler. Ä°yi bir web tasarımcısının nasıl olması gerektiÄŸini Mehmet DoÄŸan’ın ÅŸu ironik yazısında bulabiliriz.

Web GeliÅŸtiricisi

Özellikle web tabanlı uygulamalar geliştiren yazılım mühendisleridir. Yazılım ile ilgili tüm disiplinler web geliştiricileri için de geçerlidir.

Web geliştiricileri işlerini yapmaları için gereken temel bilgilerin yanında ilgili programlama dillerini ve script dillerini öğrenirler. Web standartlarını, HTML, CSS gibi kavramları bilmeleri gerekir. Genelde dinamik web uygulamaları geliştirdikleri için veritabanı, XML gibi konularda da bilgi sahibi olmalıdırlar.

Web uygulamaları tarayıcı programları üzerinde çalıştıkları için farklı teknik ve uygulamalar içerirler. Çalışma ortamlarından kaynaklanan kısıtlamaları vardır. Web geliştiricileri en iyi sonuçları almak için hazır uygulama çatıları ve kod kütüphaneleri kullanabilirler.

Webmaster/Web Sitesi Yöneticisi

Web siteleri için alan adı almak, hosting(yer) kiralamak, hazırlanmış projeleri yüklemek, çalışır hale getirmek, arama motorlarına kaydettirmek, yönetmek, hatalarıyla uÄŸraÅŸmak, kullanım istatistiklerini inceleyerek gerekli iyileÅŸtirmeleri yapmak, yedek almak, bakım ve versiyon güncellemeleri yapmak vb… Web sitesi yöneticilerinin uÄŸraÅŸması gereken bir çok konu vardır.

Web sitesi yöneticileri ayrıca temel anlamda güvenlik ve yetkilendirme işlerini de üstlenirler. Yine yönetilen siteye bağlı olarak mesela forum yöneticiliği gibi bir görevi de yapabilirler.

Geniş bir alanda çalışmayı gerektiren ancak keyifle yapılabilecek bir iştir. Web sitesi yöneticileri teknolojiyi en sıkı takip etmesi gereken kişilerdendir.

Profesyonel Blog Yazarı

Blog bir nevi Internet günlüğü demek. Blog yazarlığını gelir getiren bir iş olarak anlatmak ilginç görülebilir. Bundan birkaç sene öncesinde böyle bir kavram bile yoktu. Ancak artık özellikle yurtdışında ilanlarla blog yazarları aranıyor. Kendi açtığı bloglardan yılda 1 milyon dolar kazanan insanlar var.

Profesyonel blog yazarları şu İngilizce yazıda anlatıldığına göre; şirket bloglarını yönetir, okuyucuların ilgisini çekecek konularda araştırmalar yapar ve yazılar yazar. Blog popülaritesini yükseltmek için gereken mesleki ve sosyal bağlantıları kurar. Reklam ve pazarlama amaçlı çalışmalarda bulunur. Şirketinin bilinirliğini arttıracak ve hedef kitlesini etkileyecek mesajları blog yazılarında verir.

SEO Uzmanı

SEO da yeni bir kavram. Kısaltmanın açılışı Search Engine Optimization (Arama motoru iyileÅŸtirmesi) anlamına geliyor. Daha iyi anlaşılması için, aradığınız sitenin mesela Google’da ilk sonuçlarda çıkmasını saÄŸlamak desek yanlış olmaz.

Internet’te bilgiye ihtiyacı olan herkes arama motorlarını kullanıyor. Dolayısıyla aslında aradığınız bilgi var olduÄŸu halde arama motorunun yeteneÄŸi, arama tekniklerinin doÄŸruluÄŸu ve sitelerin kullandıkları teknolojiler bilgiye ulaÅŸmanızı engelleyebilir. SEO uzmanları bilginin arama motorları tarafından ulaşılabilir olmasını saÄŸlarlar.

Google’ın kendi destek sayfasında SEO uzmanlarının yaptıkları ile ilgili ÅŸu bilgiler veriliyor: “Sitenizin içeriÄŸine ve yapısına iliÅŸkin önerilerde bulunurlar. Teknik geliÅŸtirme önerileri getirirler. Anahtar kelime kullanımı ile ilgili çalışmalar yaparlar. Arama motorlarının sevdiÄŸi yöntemleri uygularlar.” Ayrıca, aynı yazıda bir SEO uzmanı ile çalışmak isteyenlere tavsiyeler de bulunuyor.

Internet Operasyonları Sorumlusu

Internet operasyonlarından sorumlu olan kişiler, kurumsal sitelerin planlamasından bakımına kadar tüm süreçlerini yönetirler.

Sitelerin tasarım/geliştirme/test ekiplerinin yönlendirilmesi, proje yönetimi, bütçe ve planlama, güvenliğin sağlanması gibi konularda çalışırlar.

Bilgisayar dünyasında bazı pozisyonlar şirket içi süreçleri yürütür. Mesela bir yazılımcı kendi odasındaki arkadaşları haricinde kimseyi görmeden bir günü geçiriyor olabilir.

Bazı görevler ise müşterilerle birlikte çalışmayı gerektirir. Teknik destek bölümlerinde çalışan mühendisler genelde yerinde ya da telefonla destek verirken müşterilerle vakit geçirir. Bu sebeple destek işi yapanların dışa dönük, ağzı laf yapan, sorunlara analitik yaklaşan ve ikna kabiliyeti yüksek kişiler olmaları başarılarını ve kariyer gelişimlerini olumlu etkiler.

Teknik Destek Uzmanı

Bir ürün ya da teknoloji konusunda şirket personeline veya müşterilere destek hizmeti veren kişilerdir. Çalışma şekilleri ve kullandıkları araçlar iş yaptıkları alana göre değişebilir. Mesela donanım destek uzmanları birebir yerinde çalışma yaparken, bir web hosting destek uzmanı sadece e-mail yoluyla destek verebilir.

Teknik destek uzmanlarının genellikle yürüttüğü bir görev de kullanıcı eğitimleridir. Bir programın temel kullanımı, bir cihazın kurulumu, bir web sitesinin ayarlarının yapılması gibi konularda eğitim verebilir veya kullanım kılavuzları hazırlayabilirler.

Yardım Masası Uzmanı

Müşterilere uzaktan destek verilmesi amacıyla kurulan çağrı merkezleri ve yardım masası (help desk) bölümlerinde çalışan uzmanlar genelde sesli ya da yazılı destek verirler. Alanları ile ilgili her konuda sorunlarla karşılaştıklarından destek verdikleri konuları genelde iyi bilirler.

Kısa sürelerde sorun çözmeleri beklendiğinden zaman kullanımı ve sonuca ulaşma konusunda kendilerini geliştirmeleri gerekir.

1./2./3. Seviye Teknik Destek Mühendisi

Ülkemizde pek bilinmeyen bir teknik destek seviyelendirmesi vardır. 1. seviye genel anlamda verilen teknik destek demektir. Yardım masası, Internet sayfası, e-mail vb. yollarla hizmet verilir. 2. seviye destek daha spesifik sorunlarda daha uzman personel ile verilen destek hizmetidir. Gerektiğinde yerinde müdahale yapılır. 3. seviye ise diğer seviyelerde çözülemeyen bir sorun için o işi en iyi bilen kişilerce verilen uzman desteğidir.

Bilgisayar mühendisleri bilgi ve tecrübelerine bağlı olarak bu üç seviyede de çalışabilir.

Uygulama Uzmanı

Uygulama uzmanları daha çok büyük ölçekli müşterilerde bir yazılımın, bir cihazın vb. o müşteriye özel kullanımını sağlamak ve sistemlerine adapte etmek üzere çalışan kişilerdir. İşleri gereği gittikleri yerlerde projeleri sonuçlanıncaya kadar vakit geçirmeleri gerekebilir.

Uzmanlık durumlarına göre bir çok projede çalıştıklarından kendilerine sağladıkları çevreyi kullanarak kariyerlerine yön verebilirler.

Bilgisayar mühendisliğinin en çok bilinen bir alanı yazılımsa diğeri de donanımdır. Özellikle temel elektronik bilgisine sahip olan ya da elektronik araçlara meraklı öğrenciler öğrenim hayatı sırasında donanım alanına yönelirler.

Türkiye donanım konusunda çok üretici olmayan bir ülke. Daha çok satış ve montaj ağırlıklı çalışan bilgisayar piyasası son yıllarda büyük firmaların üretim tesisleri kurmasıyla yeni yeni kendi markalarını ortaya çıkarmaya başladı.

Bugün dünya çapındaki bir kaç markamızın arkasında yetenekli bilgisayar mühendislerinin çabası var. Özellikle elektronik dünyasına meraklı olanların bu alanda kendilerini yetiÅŸtirmeleri Türkiye’nin de faydasına olacaktır.

Ayrıca son yıllarda yazılım ve donanım bütünleÅŸmesine dayanan teknolojiler (VOIP, Embedded Sistemler, Robotik) büyük ivme kazandı. Bu alanların alt kollarında uzmanlaÅŸmak ve hayatını devam ettirmek mümkün…

Gelelim pozisyonlara…

Donanım Teknisyeni/Mühendisi

Bilgisayar donanım mühendisi elektronik mühendisi gibidir ama bilgisayarlarla uğraşır. Çip teknolojileri, devre ve kart tasarımları, donanım parçalarının tüm üretim aşamaları, bilgisayar montajı, modem, yazıcı, monitör vb. teknolojiler bu pozisyonun ilgi alanıdır. Sadece Ar-ge ile uğraşabildikleri gibi üretim, montaj, tamir, bakım gibi süreçlerde de çalışabilirler.

Donanım teknisyenliÄŸi sadece “teknik servisçilik”, “makine toplama” iÅŸi deÄŸildir. Ãœlkemizde bilgisayar parçalarının çip seviyesinde tamirine hatta üretimine kadar uzmanlaÅŸmış firmalar var. Bu noktada öğrencilerin ufkunu geniÅŸ tutup uzmanlaÅŸabileceÄŸi noktalara yönelmesi gerekir.

Kontrol Mühendisi

İTÜ Kontrol Mühendisliği bölümü tanıtım dokümanına göre:

Kontrol Mühendisi; elektrik, elektronik, mekanik ve bilgisayar tabanlı tüm endüstriyel üretim sistemlerinin amaçlanan ve planlanan biçimde çalışmasını sağlar. Otomatik kontrol teorisi ve uygulamaları, endüstriyel otomasyon, ölçme, robotik, bilgisayar tabanlı endüstriyel bilişim sistemlerinin tasarımı ve uygulamaları konularında çalışır.

Bu mühendisler, çeşitli fabrikalarda ve endüstriyel işletmelerde bakım, onarım işlerinde ya da hizmet sektörünün otomasyon işlerinde de çalışabilirler.

Robotik Uzmanı/Mühendisi

Robot tasarlar, üretim ve geliştirmelerini yapar, çalışmaları için gerekli yazılım uygulamalarını geliştirir. Bugün araştırma araçlı robotlar olduğu gibi özellikle endüstriyel alanda robot kullanımı yaygın olduğundan farklı görevleri yerine getirecek robotların geliştirilmesi, programlanması robotik uzmanlarının işidir.

Embedded (Gömülü) Sistemler Uzmanı

Gömülü sistemler genelde özel bir amaç için tasarlanmış küçük bilgisayarlardır. Bir MP3 çaların, robotun, trafik ışıklarının, fabrika makinelerinin ya da benzer bir cihazın içine yerleşik olabilir.

Genelde gerçek zamanlı, normalden küçük ve yüksek performans vermesi gereken bilgisayar yapıları olduÄŸu için bu sistemler ile uÄŸraÅŸan uzmanlar özel çözümler geliÅŸtirirler. Anlık bilgiye ulaÅŸabilen çipler, hafızada az yer kaplayan uygulamalar, donanım diline yakın iÅŸletim sistemleri gibi…

Assembly, C++ gibi programlama dillerini ve özel Linux işletim sistemlerini öğrenir ve kullanırlar.

Telekom Mühendisi

İletişim alanındaki teknolojileri tasarlayan ve uygulayan kişidir. Mesela cep telefonu santralleri, kablosuz ağ sistemleri, Internet altyapı sistemleri telekom mühendisinin çalışabileceği alanlardır.

Şebekelerin planlamasını yapar, kullanılan cihaz ve ekipmanların temini, kurulması ve bakımı ile uğraşır. Telefon altyapıları, mesajlaşma sistemleri, PBX vb. santraller, çağrı merkezi altyapıları, ADSL ağları, baz istasyonları telekom mühendislerinin üzerinde çalıştıkları konulardır.

VOIP Mühendisi

Internet üzerinden ses iletimi anlamına gelen VOIP teknolojisi önümüzdeki yılların en popüler iletişim teknolojilerinden birisi olacak. Telefon kablosu üzerinden ya da kablosuz olarak sesin hatta görüntünün iletilebiliyor olması hem maliyetleri azaltıyor hem de yeni ufuklar açıyor. Bugün bir çok şirketin çağrı merkezleri VOIP teknolojisini kullanıyor. Videofon gibi bir yenilik VOIP sayesinde mümkün oluyor.

VOIP mühendisleri sesin güvenli ve performanslı iletimi, bu amaçlı santrallerin üretimi ve geliştirilmesi, gerekli ağ altyapısının oluşturulması, ses iletim protokolleri ve yazılımlarının geliştirilmesi gibi işler yaparlar. VOIP sistemlerinin kurulumu, yönetimi ve bakımı gibi hizmetleri yürütürler.

Sistem Tasarımcısı

Donanım anlamında sistem tasarımcısı, küçük bir cihazın tasarımından komple bilgi işlem sistemlerinin tasarımına kadar geniş bir yelpazede iş yapan kişidir.

Mesela devre tasarım yazılımları kullanarak elektronik devreler tasarlar. SCADA denen endüstriyel tasarım sistemlerini kullanarak bilgisayar kontrollü otomasyon projeleri üretir. Tüketici elektroniği kapsamındaki MP3 çalar, dijital fotoğraf makinesi gibi cihazların tasarımını yapar.

Günümüzde en ufak şirketlerde bile çalışmayı kolaylaştırmak için bilgisayar ağları kuruluyor. Hele iş yapış şekli bilgisayar sistemlerine bağlı olan şirketlerde, iyi kurulmuş ve doğru yönetilen bir ağ olmazsa olmazlardan birisi.

Ayrıca Internet gibi aÄŸların ağı konumunda ve hayatımızın vazgeçilmezi olan bir kavram var. En ufak baÄŸlantı kesikliÄŸine bile tahammül edemiyoruz. Åžubat ayında okyanus altındaki uluslararası fiberoptik baÄŸlantı kablolarından birisi muhtemelen bir sabotaj sonrasında devre dışı kaldığında OrtadoÄŸu ve Asya’daki birçok ülke Internet’e baÄŸlanamamıştı.

Ticari kurumlarda ise bu gibi sorunlar kriz anlamına geliyor. Mesela çalıştığınız ÅŸirket bir hosting firması ise, sisteminizde yaÅŸanacak aÄŸ sorunlarının kaç kiÅŸiyi etkilediÄŸini tahmin bile edemezsiniz. En popüler hosting firmalarından Dreamhost’un sisteminde çıkan sorunları yayınladığı destek sitesindeki bildirileri takip ettiÄŸinizde aÄŸ uzmanlarının iÅŸinin ne kadar önemli olduÄŸunu görüyorsunuz. Yine meÅŸhur Türkçe blog sitesi blogcu.com geçtiÄŸimiz günlerde aÄŸ sorunları sebebiyle bir hafta kadar eriÅŸilememiÅŸti.

Örnekleri çoğaltmak mümkün. Bilgisayar mühendisleri ağ kurulumu ve yönetiminin tüm aşamalarında görev alarak işlerin düzenli yürümesini sağlarlar. Sağlam ve performanslı bir ağ yapısı iyi bir mühendislik bilgisi ve becerisi gerektiriyor. Planlama, kurulum, yönetim, sorun çıktığında doğru izleme metotlarını kullanarak sorunu çözme gibi işlerde kendisini iyi yetiştirmiş bir mühendis her zaman iyi kazanacaktır.

Aslında sadece router kelimesi ile ilgili olarak bile onlarca farklı pozisyon var. Ama ağ ile ilgili en bilinen pozisyonları kısa birkaç cümle ile açıklayalım:

AÄŸ Analisti

Bir bilgi işlem ağının kurulmasında en kritik yükü üstlenenler ağ analistleridir. İhtiyaçları iyi anlayıp ağ altyapısının tasarımını yapar, kullanılacak donanım ve ağ trafiğini en iyi performansla sağlayacak ekipmanı belirler, kurulumun her aşamasında rol alır. Çıkan sorunları ve performans problemlerini inceleyip çözümler üretir. Ağ ile ilgili teorik ve pratik bilgilere, WAN, LAN, VPN gibi yapılara, ağ protokollerine hakimdir.

Ağ Yöneticisi / Sistem Yöneticisi

Åžurada yazan bilgilerden alıntı yaparsak; “Åžirket gereksinimlerine göre network tasarımı ve yönetimi ve iÅŸletim sistemlerinin (Windows Server, UNIX, LINUX, SUN gibi) tasarımı, kurulumu ve yönetimi konularından sorumludur. Ayrıca yedekleme gibi günlük iÅŸlemlerin yönetimi, kullanıcı gereksinimlerini karşılanması ve iÅŸlemleri içerir.

MCSE (Microsoft Certified Systems Engineer), Sun Solaris Certified Engineer, CISCO ve Linux sertifikasyonları bu görev içindir.”

Ağ Mühendisi

Daha çok fiziksel ağ işleriyle uğraşır. Kablo sistemleri, yerel ve geniş ağ bağlantıları, router vb. ekipmanların kurulumu ve ayarları, yönetim yazılımları, trafik izleme konularında çalışır.

Ağ Destek Uzmanı

Ağ ile ilgili kurulum ve kullanım sorunlarına destek verir. Kablolama, ağ ekipmanları, ağ kurulumu ve bakımı gibi görevlerde çalışır. Müşteriler ya da kullanıcılarla yakın temas halinde çalışarak ağ sorunlarını çözer.

Ağ İşletim Sistemi Uzmanı

Aslında bu pozisyonu daha çok “Windows Server Uzmanı”, “Unix Yöneticisi” gibi isimlerle duyarız. AÄŸ yönetiminin donanım ve yazılım olarak ayrı ayrı paylaşıldığı ÅŸirketlerde iÅŸletim sisteminin yönetiminden bu pozisyon sorumludur. Ä°ÅŸletim sisteminin kurulumu, bakımı, kullanıcı yönetimi, yedekleme yönetimi, eriÅŸim denetimleri gibi yazılım görevleri ile uÄŸraşır.

Başdöndürücü hızla gelişen yeni teknolojiler, beraberinde güvenlik tehlikelerinin de hızla ortaya çıkması sonucunu getiriyor. Gün geçmiyor ki bir yazılımda güvenlik açığı çıkmasın, bir web sitesi saldırıya uğramasın ya da yeni bir virüs türü yayılmaya başlamasın. Şirketler gittikçe çoğalan sayısal verilerini korumanın derdine düştükçe bilişim güvenliği de başlıbaşına bir sektör haline dönüştü. Güvenlik uzmanları bugün iş ilanlarında en çok aranan kişiler. Üstelik önümüzdeki yıllarda da popülaritesi artmaya devam edecek.

Yine diğer alanlarda olduğu gibi, alttaki pozisyonların birbirlerinden kesin bir ayrımı yok. Biri diğeri yerine kullanılabiliyor. Ama uzmanlaşma durumuna göre daha detay pozisyonlar bile oluşuyor. Mesela tüm hayatınızı sadece Cisco firewall uzmanı olarak ya da anti-spam uzmanı olarak geçirebilirsiniz.

Bilişim Güvenliği Uzmanı / Yöneticisi

Şirketlerin güvenlik altyapısını tasarlayan, kuran, yöneten ve geliştiren kişilerdir. Ağ güvenlik donanım ve yazılımları, bunların yenileme ve bakımları, tüm bilgisayar sisteminin zayıf noktalarının tespiti ve korunması, web sitelerinin güvenliği gibi konular bilişim güvenliği uzmanının işidir. Hem donanım hem de yazılım ve web teknolojilerinde kendilerini geliştirmeleri ve yenilikleri takip etmeleri gerekir.

Ağ ve Internet Güvenlik Uzmanı

Bilişim güvenliği alanının bir alt dalı olarak özellikle ağ ve Internet tehlikeleri konusunda uzmanlaşırlar. Akademik olarak ya da Güvenlik eğitimi veren şirketlerin eğitim programlarına katılarak ilgili teknolojileri öğrenirler. Hacker saldırıları, virüs ve truva atı benzeri zararlı yazılımlar, spam gibi sorunlar sayesinde uygulama tecrübesi edinirler.

Åžu dokümanda, AÄŸ Güvenlik Uzmanı kimdir ve ne yapar? sorusunun cevabını verirken yaptığı iÅŸler sıralanmış : Var olan tehditleri sürekli olarak takip etmek ve analiz etmek, bu tehditlere karşı alınabilecek önlemleri incelemek, mümkünse bir test ortamı içerisinde bunları denemek, gerekli önlemleri devreye almak, önlemlerin düzgün çalıştığını sürekli olarak kontrol etmek (log ve trafik analizi – saldırı programlarıyla sistemi test etmek)

Güvenlik Danışmanı

Bu pozisyonu da aÄŸ güvenlik danışmanı, web güvenlik danışmanı, yazılım güvenlik danışmanı gibi alt dallara ayırmak mümkün. Uzman oldukları alanlara göre ÅŸirketlerin güvenlik konusundaki bilgi ihtiyacını karşılar ve gerekli çözümleri önerir ya da üretirler. Mesela bir ÅŸirketin güvenlik danışmanlığı hizmetlerinde ÅŸu baÅŸlıklar verilmiÅŸ: “Risk Analizi ve Yönetimi, Kurumsal Güvenlik Stratejisinin ve Risk Profilinin OluÅŸturulması, Güvenlik Politika Prosedür ve Standartlarının Belirlenmesi, Mevcut Yapının Gözden Geçirilmesi ve Güvenlik Tasarımı, Güvenlik Çözümleri ile Ä°lgili Bilgi ve Tecrübe Transferi”

Kurumsal Hacker / Ethical Hacker

Hacker kavramı her ne kadar kötü bilinse de ayrıca bir meslek. Daha çok “Beyaz Åžapkalı Hacker” olarak bilinen kurumsal hacker’lar özellikle bir sisteme sızmak ve sistemin güvenliÄŸini test etmek için para alırlar. DeÄŸiÅŸik yöntemler deneyerek açıkları tespit etmeye çalışır ve sonuçlarını rapor olarak verirler.
Böylece sistemin bir saldırı durumunda hazırlıklı olmasını sağlarlar.
Bu konuda detaylı bilgi almak isteyenler şu İngilizce yazıyı okuyabilirler.

Ayrıca tam ÅŸu sıralarda Ferruh Mavituna’nın sitesinde konuyla ilgili detaylı bir yazı yayınlandı.

Risk / İş Sürekliliği Yöneticisi

İş sürekliliği ya da risk yönetimi yeni ama çok önemli bir kavram. Tüm altyapısını bilgi teknolojileri üzerine kuran şirketler sistemin kullanılamaz hale gelmesinden büyük zarar görürler. Bunun sebebi bir doğal felaket de olabilir, terör saldırısı da, İş sürekliliği uzmanları bu tür durumlarda sistemin çalışmaya devam etmesini ya da kısa sürede tekrar ayağa kalkmasını sağlarlar. Planlamalar yapıp, sistemin işleyiş süreçlerini tasarlar ve felaket senaryolarını test ederler. Risk yönetimini anlatan şöyle güzel bir doküman da var.

Bilişim güvenliği alanında Türkçe kaynaklar:
Huzeyfe Önal Blog
Ferruh Mavituna Blog
Doctus
Olympos Security