RIA (Rich Internet Applications-Zengin Internet Uygulamalarý) konsepti hayatýmýza girdikçe farklý terimler ve iþ süreçleriyle karþýlaþýyoruz. WebBuilder 2.0 konferansýnda Forrester araþtýrma þirketinin yaptýðý, “Geleceðin teknolojileri” sunumunda Web 2.0′ýn biliþim alanýndaki iþ tanýmlarýnda deðiþikliklere yol açtýðý anlatýlmýþ. Geleneksel uygulama geliþtirme süreçleri hizmet temelli süreçlere (SOA) doðru dönüþürken mesela eski “Ýþ Analisti” pozisyonu “Ýþ mimarý, Süreç tasarýmcýsý” gibi bir role bürünüyor.

Daha can alýcý olan nokta ise, RIA uygulamalarýnda tasarýmcý ve programcýlarýn birlikte çalýþmasý gerekliliðinden dolayý, her iki pozisyonunda birbirlerinin rollerinden etkilenmeleri… Tasarýmcýlar Flex, JavaFx, Curl gibi script bazlý araçlarý kullanarak arayüz kodlarý yazarken bir nevi programcýlýk yapýyorlar. Programcýlar ise yazdýklarý uygulama kodlarýný tasarýmla birleþtirmek için tasarým temellerini öðreniyorlar.

Ýþte bu sebeple her iki pozisyonu ifade eden Devigner (Developer + Designer) kavramý doðmuþ. Bunu Türkçeye Tasagramcý (Tasarýmcý + Programcý) adýyla çevirdim. Tasagramcý, ilk þekliyle asýl iþ olarak tasarýmcýlýk yapan ama ihtiyaç oldukça program kodlarýna girip anlayabilen ve üzerinde çalýþýlabilen kiþi olarak tanýmlanmýþ. Bugün için RIA programcýlýðý yapan kiþi de diyebiliriz.

Ayrýca þurada bir tasagramcý olmanýn 5 þartý verilmiþ :

1. Tasarýmý sevmeli ve basýlý (broþür, logo) ya da Internet’te kullanýlan (web sitesi, banner) tasarýmlar geliþtirmiþ olmalýsýnýz.
2. Yazýlým araçlarýný (Flash, Flex vb.) kullanarak uygulama geliþtirebiliyor olmalýsýnýz.
3. RSS, blog gibi yeni nesil teknolojileri takip ediyor ve uygulayabiliyor olmalýsýnýz.
4. Sadece eðlence için bile saatlerinizi bir tasarým iþiyle geçirebiliyor olmalýsýnýz.
5. Yaratýcýlýk yeteneðiniz, geniþ ufkunuz, kendi keþfettiðiniz yöntemler ve geliþtirdiðiniz iþler olmalý.

ÖSYM’nin 2008 ÖSS Tercih Kýlavuzu esas alýnarak geliþtirilmiþ tercih uygulamasýný buraya týklayarak indirebilirsiniz. Excel biçimindeki dosyada Tablo4′te yer alan bölümler bulunuyor. Listeden okul, bölüm, puan türü, sýralamalar, okul türleri vb. tüm filtrelemeleri yapabilirsiniz. Ayrýca okullarýn geçen yýl ve bu yýl kontenjanlarýný karþýlaþtýrabilirsiniz. Gerekli açýklamalar dosya içinde bulunuyor.

Gösterilen tüm çabaya raðmen, dosyada hatalý bilgiler olabilir. Bildirmeniz halinde geliþimine katkýda bulunmuþ olacaksýnýz.

Bu yazý Bilgisayar mühendisi ne iþ yapar? adlý çalýþmanýn 9. ve son bölümü…

Belli bir grup altýnda toplamadýðýmýz ama çevremizdeki bilgisayar mühendislerinin yaptýklarýna þahit olduðumuz bir çok iþ var. Bazýlarýndan bahsederek bu çalýþmayý tamamlayalým.

Eðitmen/Akademik kariyer

Bilgisayar mühendisleri eðitimcilik kabiliyetleri varsa özel þirketlerde, eðitim merkezlerinde eðitim verebilirler. Ya da akademik kariyer yapmayý tercih edip üniversitede kalabilirler.

Son yýllarda özellikle sertifika eðitimleri yaygýnlaþtýðý ve biliþim konusunda eðitmen açýðý olduðundan kolaylýkla iþ bulabilirler. Bazý eðitimleri verebilmek için özel sertifikalar alýnmasý ya da sýnavlara girilmesi gerekebilir. Özel eðitim kurumlarýnda eðitimler akþamlarý ya da haftasonlarýnda yoðunlaþtýðý için çalýþma saatlerini dikkate almakta fayda vardýr.

Satýþ Uzmaný

Mühendislik eðitimi aldýktan sonra satýþ iþi yapýlýr mý? Bu yazýda sorunun cevabýný vermeye çalýþmýþ. Özetle, yazýlým ya da çözüm satmanýn diðer satýþ sektörlerinden ayrýldýðýný, teknolojik geliþmelerin getirdiði karmaþýklýðý en iyi mühendislerin anlatabileceðini, böylelikle yanlýþ biliþim yatýrýmlarýnýn önüne geçilebileceðini ve verimliliðin artacaðýný ifade ediyor.

Satýþ yeteneði olan, sosyal iliþkileri güçlü bilgisayar mühendisleri, teknik pozisyonlar yerine keyif alabilecekleri satýþ/pazarlama alanýný düþünebilirler.

Dokümantasyon Uzmaný/Teknik Yazar

Yazýlým/Donaným ürünleri ile ilgili kullaným kýlavuzu, programlama kýlavuzu vb. dokümanlarý hazýrlar. Yardým dokümanlarýný oluþturur. Sesli ya da görüntülü öðretici materyaller hazýrlar. Örnek kullaným senaryolarý oluþturur. Dokümantasyon sistemi için gerekli yazýlým/donaným altyapýsýný planlar, yönetir ve geliþtirir. Standartlara uyumu saðlar.

E-ticaret uzmaný

Elektronik ticaret gittikçe geleneksel ticaret yöntemlerinin yerini alýyor. Bilgisayar mühendisleri de e-ticaret sistemlerinin hem altyapý hem de iþleyiþ kýsýmlarýnda rol alýrlar. E-ticaret donaným ve yazýlým altyapýsýnýn kurulmasý, hazýrlanmasý ve yönetilmesi, iþlem güvenliðinin saðlanmasý, B2B (þirketler arasý ticaret)- B2C (genel tüketici) vb. sistemlerin uygulanmasý gibi birbirinden farklý konularda uzmanlaþabilirler.

CIO

CIO(Chief Information Officer) ya da Türkçesiyle Biliþim Direktörü, üst düzey bir yönetici pozisyonudur. Þu yazýda anlatýlýþýyla, CIO’lar þirketlerin biliþim vizyonunu belirler, teknoloji bütçelerini yönetir, stratejik teknoloji yatýrým kararlarýný verir ve yapýlan yatýrýmlarýn getirisini ölçer.

CIO ve sorumluluklarý ile ilgili olarak Mehmet Nuri Çankaya’nýn hazýrladýðý þu ses kaydý dinlenebilir.

Giriþimci/Ýþveren

Bilgisayar mühendisleri çoðunlukla þirketlerde uzman olarak çalýþýrlar. Ancak giriþimciliðin önem kazandýðý ve insanlarýn aklýna günde üç tane biliþim projesi geldiði bugünlerde fikirlerin bir projeye ve daha sonra þirkete dönüþmesi çok rastlanan bir durum oldu.

Ticaret ya da yöneticilik yeteneði olan mühendisler kendi firmalarýný kurup hayallerini kazanca dönüþtürebilirler. Aslýnda sadece iyi bir fikir sahibi olmak giriþimcilik için yeterlidir, ama gelir elde edebilmek ve daha sonra büyüyebilmek için ticaretin kurallarýný bilmek gerekir.

Kendi iþini kurmayý tercih eden bilgisayar mühendisleri, satýþtan desteðe, ürün geliþtirmeden muhasebeye kadar bütün iþleri yapmak durumunda kalabilirler.

Bu yazý Bilgisayar mühendisi ne iþ yapar? adlý çalýþmanýn 8. bölümü…

Grafik ile ilgili iþler çoðunlukla üniversitelerin güzel sanatlar fakülteleri mezunlarý tarafýndan yapýlýr. Ancak, yeteneði doðrultusunda bilgisayar mühendislerinin multimedya çalýþmalarý yapmalarý sýk karþýlaþýlan bir durum. Ayrýca oyun yapýmý vb. iþlerde grafik bilgisinin yanýsýra mühendislik bilgisine de ihtiyaç duyuluyor. Ýngilizce’de Computer Graphics (CG) olarak adlandýrýlan bu alan hem grafik hem de animasyon konularýný içinde barýndýrýyor.

Multimedya ya da diðer bir deyiþle çokluortam grafik yanýnda ses ve video üzerinde çalýþmalarý da içeriyor. Dolayýsýyla çok farklý iþ alanlarý ve pozisyon var. Temel baþlýklarýn yanýnda iþ ilanlarýnda Flash uzmaný gibi tek bir yazýlýmýn uzmanlýðýna dair pozisyonlara da bol miktarda rastlanýyor.

Indiana Üniversitesi’nin bir makalesinde multimedya konusunda farklý kategorilerde bir çok iþ alaný yer almýþ. Bunlarýn içinden genel sayýlabilecek birkaç tanesini açýklayalým.

2D/3D Grafik Uzmaný

Web siteleri, tanýtým CD’leri, oyunlar, eðlence amaçlý yazýlýmlar vb. teknoloji ürünlerinde hoþumuza giden resim ve tasarýmlar bu uzmanlarýn elinden çýkar.

Hayal güçlerinin geniþ olmasý ve yaratýcýlýk gibi kabiliyetler kariyer yolunda önemli kriterlerdir. Photoshop, AfterEffects, 3D Studio Max gibi bilgisayar programlarýný öðrenmiþ olmalarý beklenir.

Animasyon Uzmaný

Çizgi filmlerde vb. izlediðimiz çoðu animasyon karakteri aslýnda teknik olarak çok karmaþýktýr. Bir karakterin tasarlanmasý, hareket ettirilmesi, bir hikaye doðrultusunda farklý sahnelerin ve animasyonlarýn oluþturulmasý uzman çabalar gerektirir.

Animasyon uzmanlarý yeteneklerini, hayal güçlerini ve bilgisayar programlarýný kullanarak projeler üretirler. Yapýlan iþin büyüklüðüne göre ekipler halinde çalýþabilirler. Bu tür mesleklerde mesai saati kavramý pek olmaz. Hatta gece daha rahat çalýþabilirler. Flash, Maya, LightWave gibi bilgisayar programlarýný bilmeleri gerekir.

Multimedya/Grafik Tasarýmcýsý

Multimedya tasarýmcýlarý hem grafik hem de animasyon konusunda bilgi sahibidir. Ses, görüntü, animasyon, çizim, fotoðraf gibi malzemeleri kullanarak prodüksiyonlar yaparlar. Kullanacaðý teknik araçlara ve bilgisayar programlarýna en iyi þekilde hakim olmalarý önemli bir özelliktir.

TV, reklam, biliþim gibi farklý sektörlerdeki firmalarda çalýþabilirler. Çoðunlukla kendi iþyerlerini kurarlar.

Multimedya Programcýsý

Multimedya programcýlarý tasarýmcýlardan gelen bilgilere baðlý olarak, yazýdan videoya kadar bir multimedya ürününde hayati fonksiyonlarý yerine getirecek tüm bilgisayar programlarýný yazarlar. Geliþtirdikleri ürünler Internet’te, televizyonlarda, CD-DVD’lerde, kiosklarda, oyun konsollarýnda ya da cep telefonlarýnda kullanýlabilir.

Yapýlan projelere baðlý olarak ekip halinde çalýþabilirler. Tasarýmcýlar, animasyon uzmanlarý vb. ile koordineli iþ yapmalarý gerekebilir.

Streaming Video Uzmaný

Internet baðlantý hýzlarýnýn artmasýyla, Internet’ten video yayýncýlýðý da bir iþkolu haline geldi. Televizyonlarýn Internet üzerinden yayýnlarý, Internet televizyonlarý, Vlog (video günlük) siteleri, görüntülü sohbet sistemleri uzunca bir süredir boy gösteriyor.

Streaming (akan, canlý) video uzmanlarý bu yayýnlarý üretmek ve kontrol etmekle sorumludur. Kaliteli ve sorunsuz bir yayýn saðlamak, farklý baðlantý hýzlarýna göre performanslý yayýn yapacak sistemleri yönetmek, daha sonra izlenmek üzere yayýnlarý kaydetmek gibi iþlerle uðraþýrlar.

Sanal Gerçeklik Uzmaný

Sanal gerçeklik hem çok eski hem de çok yeni bir kavram. Gerçek dünyanýn sanal bir karþýlýðýný oluþturmak ve gerçekmiþ gibi hissetirecek araçlarý kullanarak bu dünyayý yaþatmak olarak açýklayabiliriz. Üç boyutlu gözlükler, VRML gibi yazýlýmlar seneler öncesinden vardý. Ancak yavaþ Internet baðlantýlarý vb. sebebiyle gündemden düþtü. Þimdi ise geliþen teknolojilere baðlý olarak yeniden popüler oluyor.

Son dönemde Second Life gibi sanal sosyal platformlar yaygýnlaþmaya baþladý. Önümüzdeki yýllarda 3D gözlük gibi araçlarý da kullanarak bu platformlarý “hissederek yaþayabileceðiz.”

Sanal gerçeklik konusunda çalýþanlar aslýna benzer sanal dünyalar oluþturabilmek için çeþitli donaným ve yazýlýmlarý üretir, kullanýr ve geliþtirirler. Þu an için olmasa da gelecekte aranan bir pozisyon olacaðýný söyleyebiliriz.

Eðitim tasarýmcýsý

Eðitim alaný ile ilgili gibi görünmekle birlikte, eðitim tasarýmcýlarý iþlerinde multimedya öðelerini bol miktarda kullandýklarýndan bu kategori altýnda deðerlendirmek daha doðru.

Eðitim tasarýmcýlarý öðrenmede kullanýlacak materyalleri planlayan, tasarlayan, geliþtiren ve deðerlendiren kiþilerdir. Yeni nesil eðitim tasarýmcýlarý ise Eðitim tasarýmcýsý ne iþ yapar? baþlýklý makalede de yazdýðý gibi, bu süreçlerde teknolojiyi kullanarak biliþsel eðitim dediðimiz çok yönlü öðrenme tekniklerini kullanan materyaller tasarlar. Dolayýsýyla, e-öðrenme, Internet, multimedya alanlarýnda kendilerini yetiþtirmeleri gerekir.

Bu yazý Bilgisayar mühendisi ne iþ yapar? adlý çalýþmanýn 7. bölümü…

Internet’in hayatýmýzýn her noktasýnda yer almasýnýn bir sonucu olarak web siteleri ile ilgili iþler biliþim mesleklerinin önemli bir alaný haline geldi.

Diðer çoðu alandan farklý olarak bu alandaki iþler genelde üniversitede deðil kurslarda öðreniliyor. Üniversiteyi kazanamayan gençlerin ilk olarak koþtuklarý yerler web tasarýmcýlýðý vb. kurslar… Ama bilgisayar mühendisliði disiplinini almýþ öðrenciler diðer biliþim alanlarýnda olduðu gibi web iþlerinde de öne çýkýyor.

Bugün bir çok popüler web sitesi aslýnda en baþýnda tek kiþilik projeler olarak baþlýyor. Tek bir kiþi hem webmaster, hem tasarýmcý hem de programcý olarak çalýþýyor. Ancak özellikle kurumsal ya da büyük ölçekli projelerde her görevin ayrý kiþilerce paylaþýlmasý þart.

En çok karþýlaþýlan web pozisyonlarý þöyle :

Ýçerik Yöneticisi

Bir web sitesinin içeriðinden sorumlu kiþidir. Sitedeki yazýlý, sesli ya da görüntülü içeriðin planlanmasý, eklenmesi, kontrolü ve yönetimi ile uðraþýr.

Web sitesi kavramý, statik bir tanýtým sitesinden milyonlarca ziyaretçi alan haber sitelerine, topluluk portallerinden þirket içi intranetlere kadar geniþ bir alan için kullanýldýðýndan içerik yöneticilerinin görev çeþitliliði daha iyi anlaþýlabilir.

Yorum editörlüðü, video editörlüðü, web reklamlarý yönetimi gibi pozisyonlar bu konuda son zamanlarda kariyer sitelerinde en çok aranan iþler olarak karþýmýza çýkýyor.

Web Tasarýmcýsý

Web tasarýmcýlarý, bir web sitesinin görünümünden, tasarýmýndan ve kullanýlabilirliðinden (usability) sorumlu kiþilerdir. Web tasarýmcýsý olmak hem grafik, hem multimedya hem de programlama konusunda bilgi sahibi olmak demektir. Web sayfalarýnýn standartlara uyumluluðu, yerleþiminin düzgün olmasý, renk uyumu, çekiciliði, hýzlý ve kullanýþlý olmasý web tasarýmcýsýna baðlýdýr.

Web tasarýmcýlarý gerektiðinde müþterilerle birlikte çalýþarak ihtiyaçlarýný öðrenir ve bunlarý en iyi karþýlayacak tasarýmý üretirler. Ýyi bir web tasarýmcýsýnýn nasýl olmasý gerektiðini Mehmet Doðan’ýn þu ironik yazýsýnda bulabiliriz.

Web Geliþtiricisi

Özellikle web tabanlý uygulamalar geliþtiren yazýlým mühendisleridir. Yazýlým ile ilgili tüm disiplinler web geliþtiricileri için de geçerlidir.

Web geliþtiricileri iþlerini yapmalarý için gereken temel bilgilerin yanýnda ilgili programlama dillerini ve script dillerini öðrenirler. Web standartlarýný, HTML, CSS gibi kavramlarý bilmeleri gerekir. Genelde dinamik web uygulamalarý geliþtirdikleri için veritabaný, XML gibi konularda da bilgi sahibi olmalýdýrlar.

Web uygulamalarý tarayýcý programlarý üzerinde çalýþtýklarý için farklý teknik ve uygulamalar içerirler. Çalýþma ortamlarýndan kaynaklanan kýsýtlamalarý vardýr. Web geliþtiricileri en iyi sonuçlarý almak için hazýr uygulama çatýlarý ve kod kütüphaneleri kullanabilirler.

Webmaster/Web Sitesi Yöneticisi

Web siteleri için alan adý almak, hosting(yer) kiralamak, hazýrlanmýþ projeleri yüklemek, çalýþýr hale getirmek, arama motorlarýna kaydettirmek, yönetmek, hatalarýyla uðraþmak, kullaným istatistiklerini inceleyerek gerekli iyileþtirmeleri yapmak, yedek almak, bakým ve versiyon güncellemeleri yapmak vb… Web sitesi yöneticilerinin uðraþmasý gereken bir çok konu vardýr.

Web sitesi yöneticileri ayrýca temel anlamda güvenlik ve yetkilendirme iþlerini de üstlenirler. Yine yönetilen siteye baðlý olarak mesela forum yöneticiliði gibi bir görevi de yapabilirler.

Geniþ bir alanda çalýþmayý gerektiren ancak keyifle yapýlabilecek bir iþtir. Web sitesi yöneticileri teknolojiyi en sýký takip etmesi gereken kiþilerdendir.

Profesyonel Blog Yazarý

Blog bir nevi Internet günlüðü demek. Blog yazarlýðýný gelir getiren bir iþ olarak anlatmak ilginç görülebilir. Bundan birkaç sene öncesinde böyle bir kavram bile yoktu. Ancak artýk özellikle yurtdýþýnda ilanlarla blog yazarlarý aranýyor. Kendi açtýðý bloglardan yýlda 1 milyon dolar kazanan insanlar var.

Profesyonel blog yazarlarý þu Ýngilizce yazýda anlatýldýðýna göre; þirket bloglarýný yönetir, okuyucularýn ilgisini çekecek konularda araþtýrmalar yapar ve yazýlar yazar. Blog popülaritesini yükseltmek için gereken mesleki ve sosyal baðlantýlarý kurar. Reklam ve pazarlama amaçlý çalýþmalarda bulunur. Þirketinin bilinirliðini arttýracak ve hedef kitlesini etkileyecek mesajlarý blog yazýlarýnda verir.

SEO Uzmaný

SEO da yeni bir kavram. Kýsaltmanýn açýlýþý Search Engine Optimization (Arama motoru iyileþtirmesi) anlamýna geliyor. Daha iyi anlaþýlmasý için, aradýðýnýz sitenin mesela Google’da ilk sonuçlarda çýkmasýný saðlamak desek yanlýþ olmaz.

Internet’te bilgiye ihtiyacý olan herkes arama motorlarýný kullanýyor. Dolayýsýyla aslýnda aradýðýnýz bilgi var olduðu halde arama motorunun yeteneði, arama tekniklerinin doðruluðu ve sitelerin kullandýklarý teknolojiler bilgiye ulaþmanýzý engelleyebilir. SEO uzmanlarý bilginin arama motorlarý tarafýndan ulaþýlabilir olmasýný saðlarlar.

Google’ýn kendi destek sayfasýnda SEO uzmanlarýnýn yaptýklarý ile ilgili þu bilgiler veriliyor: “Sitenizin içeriðine ve yapýsýna iliþkin önerilerde bulunurlar. Teknik geliþtirme önerileri getirirler. Anahtar kelime kullanýmý ile ilgili çalýþmalar yaparlar. Arama motorlarýnýn sevdiði yöntemleri uygularlar.” Ayrýca, ayný yazýda bir SEO uzmaný ile çalýþmak isteyenlere tavsiyeler de bulunuyor.

Internet Operasyonlarý Sorumlusu

Internet operasyonlarýndan sorumlu olan kiþiler, kurumsal sitelerin planlamasýndan bakýmýna kadar tüm süreçlerini yönetirler.

Sitelerin tasarým/geliþtirme/test ekiplerinin yönlendirilmesi, proje yönetimi, bütçe ve planlama, güvenliðin saðlanmasý gibi konularda çalýþýrlar.

Bu yazý Bilgisayar mühendisi ne iþ yapar? adlý çalýþmanýn 6. bölümü…

Bilgisayar dünyasýnda bazý pozisyonlar þirket içi süreçleri yürütür. Mesela bir yazýlýmcý kendi odasýndaki arkadaþlarý haricinde kimseyi görmeden bir günü geçiriyor olabilir.

Bazý görevler ise müþterilerle birlikte çalýþmayý gerektirir. Teknik destek bölümlerinde çalýþan mühendisler genelde yerinde ya da telefonla destek verirken müþterilerle vakit geçirir. Bu sebeple destek iþi yapanlarýn dýþa dönük, aðzý laf yapan, sorunlara analitik yaklaþan ve ikna kabiliyeti yüksek kiþiler olmalarý baþarýlarýný ve kariyer geliþimlerini olumlu etkiler.

Teknik Destek Uzmaný

Bir ürün ya da teknoloji konusunda þirket personeline veya müþterilere destek hizmeti veren kiþilerdir. Çalýþma þekilleri ve kullandýklarý araçlar iþ yaptýklarý alana göre deðiþebilir. Mesela donaným destek uzmanlarý birebir yerinde çalýþma yaparken, bir web hosting destek uzmaný sadece e-mail yoluyla destek verebilir.

Teknik destek uzmanlarýnýn genellikle yürüttüðü bir görev de kullanýcý eðitimleridir. Bir programýn temel kullanýmý, bir cihazýn kurulumu, bir web sitesinin ayarlarýnýn yapýlmasý gibi konularda eðitim verebilir veya kullaným kýlavuzlarý hazýrlayabilirler.

Yardým Masasý Uzmaný

Müþterilere uzaktan destek verilmesi amacýyla kurulan çaðrý merkezleri ve yardým masasý (help desk) bölümlerinde çalýþan uzmanlar genelde sesli ya da yazýlý destek verirler. Alanlarý ile ilgili her konuda sorunlarla karþýlaþtýklarýndan destek verdikleri konularý genelde iyi bilirler.

Kýsa sürelerde sorun çözmeleri beklendiðinden zaman kullanýmý ve sonuca ulaþma konusunda kendilerini geliþtirmeleri gerekir.

1./2./3. Seviye Teknik Destek Mühendisi

Ülkemizde pek bilinmeyen bir teknik destek seviyelendirmesi vardýr. 1. seviye genel anlamda verilen teknik destek demektir. Yardým masasý, Internet sayfasý, e-mail vb. yollarla hizmet verilir. 2. seviye destek daha spesifik sorunlarda daha uzman personel ile verilen destek hizmetidir. Gerektiðinde yerinde müdahale yapýlýr. 3. seviye ise diðer seviyelerde çözülemeyen bir sorun için o iþi en iyi bilen kiþilerce verilen uzman desteðidir.

Bilgisayar mühendisleri bilgi ve tecrübelerine baðlý olarak bu üç seviyede de çalýþabilir.

Uygulama Uzmaný

Uygulama uzmanlarý daha çok büyük ölçekli müþterilerde bir yazýlýmýn, bir cihazýn vb. o müþteriye özel kullanýmýný saðlamak ve sistemlerine adapte etmek üzere çalýþan kiþilerdir. Ýþleri gereði gittikleri yerlerde projeleri sonuçlanýncaya kadar vakit geçirmeleri gerekebilir.

Uzmanlýk durumlarýna göre bir çok projede çalýþtýklarýndan kendilerine saðladýklarý çevreyi kullanarak kariyerlerine yön verebilirler.

Bu yazý Bilgisayar mühendisi ne iþ yapar? adlý çalýþmanýn 5. bölümü…

Bilgisayar mühendisliðinin en çok bilinen bir alaný yazýlýmsa diðeri de donanýmdýr. Özellikle temel elektronik bilgisine sahip olan ya da elektronik araçlara meraklý öðrenciler öðrenim hayatý sýrasýnda donaným alanýna yönelirler.

Türkiye donaným konusunda çok üretici olmayan bir ülke. Daha çok satýþ ve montaj aðýrlýklý çalýþan bilgisayar piyasasý son yýllarda büyük firmalarýn üretim tesisleri kurmasýyla yeni yeni kendi markalarýný ortaya çýkarmaya baþladý.

Bugün dünya çapýndaki bir kaç markamýzýn arkasýnda yetenekli bilgisayar mühendislerinin çabasý var. Özellikle elektronik dünyasýna meraklý olanlarýn bu alanda kendilerini yetiþtirmeleri Türkiye’nin de faydasýna olacaktýr.

Ayrýca son yýllarda yazýlým ve donaným bütünleþmesine dayanan teknolojiler (VOIP, Embedded Sistemler, Robotik) büyük ivme kazandý. Bu alanlarýn alt kollarýnda uzmanlaþmak ve hayatýný devam ettirmek mümkün…

Gelelim pozisyonlara…

Donaným Teknisyeni/Mühendisi

Bilgisayar donaným mühendisi elektronik mühendisi gibidir ama bilgisayarlarla uðraþýr. Çip teknolojileri, devre ve kart tasarýmlarý, donaným parçalarýnýn tüm üretim aþamalarý, bilgisayar montajý, modem, yazýcý, monitör vb. teknolojiler bu pozisyonun ilgi alanýdýr. Sadece Ar-ge ile uðraþabildikleri gibi üretim, montaj, tamir, bakým gibi süreçlerde de çalýþabilirler.

Donaným teknisyenliði sadece “teknik servisçilik”, “makine toplama” iþi deðildir. Ülkemizde bilgisayar parçalarýnýn çip seviyesinde tamirine hatta üretimine kadar uzmanlaþmýþ firmalar var. Bu noktada öðrencilerin ufkunu geniþ tutup uzmanlaþabileceði noktalara yönelmesi gerekir.

Kontrol Mühendisi

ÝTÜ Kontrol Mühendisliði bölümü tanýtým dokümanýna göre:

Kontrol Mühendisi; elektrik, elektronik, mekanik ve bilgisayar tabanlý tüm endüstriyel üretim sistemlerinin amaçlanan ve planlanan biçimde çalýþmasýný saðlar. Otomatik kontrol teorisi ve uygulamalarý, endüstriyel otomasyon, ölçme, robotik, bilgisayar tabanlý endüstriyel biliþim sistemlerinin tasarýmý ve uygulamalarý konularýnda çalýþýr.

Bu mühendisler, çeþitli fabrikalarda ve endüstriyel iþletmelerde bakým, onarým iþlerinde ya da hizmet sektörünün otomasyon iþlerinde de çalýþabilirler.

Robotik Uzmaný/Mühendisi

Robot tasarlar, üretim ve geliþtirmelerini yapar, çalýþmalarý için gerekli yazýlým uygulamalarýný geliþtirir. Bugün araþtýrma araçlý robotlar olduðu gibi özellikle endüstriyel alanda robot kullanýmý yaygýn olduðundan farklý görevleri yerine getirecek robotlarýn geliþtirilmesi, programlanmasý robotik uzmanlarýnýn iþidir.

Embedded (Gömülü) Sistemler Uzmaný

Gömülü sistemler genelde özel bir amaç için tasarlanmýþ küçük bilgisayarlardýr. Bir MP3 çalarýn, robotun, trafik ýþýklarýnýn, fabrika makinelerinin ya da benzer bir cihazýn içine yerleþik olabilir.

Genelde gerçek zamanlý, normalden küçük ve yüksek performans vermesi gereken bilgisayar yapýlarý olduðu için bu sistemler ile uðraþan uzmanlar özel çözümler geliþtirirler. Anlýk bilgiye ulaþabilen çipler, hafýzada az yer kaplayan uygulamalar, donaným diline yakýn iþletim sistemleri gibi…

Assembly, C++ gibi programlama dillerini ve özel Linux iþletim sistemlerini öðrenir ve kullanýrlar.

Telekom Mühendisi

Ýletiþim alanýndaki teknolojileri tasarlayan ve uygulayan kiþidir. Mesela cep telefonu santralleri, kablosuz að sistemleri, Internet altyapý sistemleri telekom mühendisinin çalýþabileceði alanlardýr.

Þebekelerin planlamasýný yapar, kullanýlan cihaz ve ekipmanlarýn temini, kurulmasý ve bakýmý ile uðraþýr. Telefon altyapýlarý, mesajlaþma sistemleri, PBX vb. santraller, çaðrý merkezi altyapýlarý, ADSL aðlarý, baz istasyonlarý telekom mühendislerinin üzerinde çalýþtýklarý konulardýr.

VOIP Mühendisi

Internet üzerinden ses iletimi anlamýna gelen VOIP teknolojisi önümüzdeki yýllarýn en popüler iletiþim teknolojilerinden birisi olacak. Telefon kablosu üzerinden ya da kablosuz olarak sesin hatta görüntünün iletilebiliyor olmasý hem maliyetleri azaltýyor hem de yeni ufuklar açýyor. Bugün bir çok þirketin çaðrý merkezleri VOIP teknolojisini kullanýyor. Videofon gibi bir yenilik VOIP sayesinde mümkün oluyor.

VOIP mühendisleri sesin güvenli ve performanslý iletimi, bu amaçlý santrallerin üretimi ve geliþtirilmesi, gerekli að altyapýsýnýn oluþturulmasý, ses iletim protokolleri ve yazýlýmlarýnýn geliþtirilmesi gibi iþler yaparlar. VOIP sistemlerinin kurulumu, yönetimi ve bakýmý gibi hizmetleri yürütürler.

Sistem Tasarýmcýsý

Donaným anlamýnda sistem tasarýmcýsý, küçük bir cihazýn tasarýmýndan komple bilgi iþlem sistemlerinin tasarýmýna kadar geniþ bir yelpazede iþ yapan kiþidir.

Mesela devre tasarým yazýlýmlarý kullanarak elektronik devreler tasarlar. SCADA denen endüstriyel tasarým sistemlerini kullanarak bilgisayar kontrollü otomasyon projeleri üretir. Tüketici elektroniði kapsamýndaki MP3 çalar, dijital fotoðraf makinesi gibi cihazlarýn tasarýmýný yapar.

Bu yazý Bilgisayar mühendisi ne iþ yapar? adlý çalýþmanýn 4. bölümü…

Günümüzde en ufak þirketlerde bile çalýþmayý kolaylaþtýrmak için bilgisayar aðlarý kuruluyor. Hele iþ yapýþ þekli bilgisayar sistemlerine baðlý olan þirketlerde, iyi kurulmuþ ve doðru yönetilen bir að olmazsa olmazlardan birisi.

Ayrýca Internet gibi aðlarýn aðý konumunda ve hayatýmýzýn vazgeçilmezi olan bir kavram var. En ufak baðlantý kesikliðine bile tahammül edemiyoruz. Þubat ayýnda okyanus altýndaki uluslararasý fiberoptik baðlantý kablolarýndan birisi muhtemelen bir sabotaj sonrasýnda devre dýþý kaldýðýnda Ortadoðu ve Asya’daki birçok ülke Internet’e baðlanamamýþtý.

Ticari kurumlarda ise bu gibi sorunlar kriz anlamýna geliyor. Mesela çalýþtýðýnýz þirket bir hosting firmasý ise, sisteminizde yaþanacak að sorunlarýnýn kaç kiþiyi etkilediðini tahmin bile edemezsiniz. En popüler hosting firmalarýndan Dreamhost’un sisteminde çýkan sorunlarý yayýnladýðý destek sitesindeki bildirileri takip ettiðinizde að uzmanlarýnýn iþinin ne kadar önemli olduðunu görüyorsunuz. Yine meþhur Türkçe blog sitesi blogcu.com geçtiðimiz günlerde að sorunlarý sebebiyle bir hafta kadar eriþilememiþti.

Örnekleri çoðaltmak mümkün. Bilgisayar mühendisleri að kurulumu ve yönetiminin tüm aþamalarýnda görev alarak iþlerin düzenli yürümesini saðlarlar. Saðlam ve performanslý bir að yapýsý iyi bir mühendislik bilgisi ve becerisi gerektiriyor. Planlama, kurulum, yönetim, sorun çýktýðýnda doðru izleme metotlarýný kullanarak sorunu çözme gibi iþlerde kendisini iyi yetiþtirmiþ bir mühendis her zaman iyi kazanacaktýr.

Aslýnda sadece router kelimesi ile ilgili olarak bile onlarca farklý pozisyon var. Ama að ile ilgili en bilinen pozisyonlarý kýsa birkaç cümle ile açýklayalým:

Að Analisti

Bir bilgi iþlem aðýnýn kurulmasýnda en kritik yükü üstlenenler að analistleridir. Ýhtiyaçlarý iyi anlayýp að altyapýsýnýn tasarýmýný yapar, kullanýlacak donaným ve að trafiðini en iyi performansla saðlayacak ekipmaný belirler, kurulumun her aþamasýnda rol alýr. Çýkan sorunlarý ve performans problemlerini inceleyip çözümler üretir. Að ile ilgili teorik ve pratik bilgilere, WAN, LAN, VPN gibi yapýlara, að protokollerine hakimdir.

Að Yöneticisi / Sistem Yöneticisi

Þurada yazan bilgilerden alýntý yaparsak; “Þirket gereksinimlerine göre network tasarýmý ve yönetimi ve iþletim sistemlerinin (Windows Server, UNIX, LINUX, SUN gibi) tasarýmý, kurulumu ve yönetimi konularýndan sorumludur. Ayrýca yedekleme gibi günlük iþlemlerin yönetimi, kullanýcý gereksinimlerini karþýlanmasý ve iþlemleri içerir.

MCSE (Microsoft Certified Systems Engineer), Sun Solaris Certified Engineer, CISCO ve Linux sertifikasyonlarý bu görev içindir.”

Að Mühendisi

Daha çok fiziksel að iþleriyle uðraþýr. Kablo sistemleri, yerel ve geniþ að baðlantýlarý, router vb. ekipmanlarýn kurulumu ve ayarlarý, yönetim yazýlýmlarý, trafik izleme konularýnda çalýþýr.

Að Destek Uzmaný

Að ile ilgili kurulum ve kullaným sorunlarýna destek verir. Kablolama, að ekipmanlarý, að kurulumu ve bakýmý gibi görevlerde çalýþýr. Müþteriler ya da kullanýcýlarla yakýn temas halinde çalýþarak að sorunlarýný çözer.

Að Ýþletim Sistemi Uzmaný

Aslýnda bu pozisyonu daha çok “Windows Server Uzmaný”, “Unix Yöneticisi” gibi isimlerle duyarýz. Að yönetiminin donaným ve yazýlým olarak ayrý ayrý paylaþýldýðý þirketlerde iþletim sisteminin yönetiminden bu pozisyon sorumludur. Ýþletim sisteminin kurulumu, bakýmý, kullanýcý yönetimi, yedekleme yönetimi, eriþim denetimleri gibi yazýlým görevleri ile uðraþýr.

Bu yazý Bilgisayar mühendisi ne iþ yapar? adlý çalýþmanýn 3. bölümü…

Baþdöndürücü hýzla geliþen yeni teknolojiler, beraberinde güvenlik tehlikelerinin de hýzla ortaya çýkmasý sonucunu getiriyor. Gün geçmiyor ki bir yazýlýmda güvenlik açýðý çýkmasýn, bir web sitesi saldýrýya uðramasýn ya da yeni bir virüs türü yayýlmaya baþlamasýn. Þirketler gittikçe çoðalan sayýsal verilerini korumanýn derdine düþtükçe biliþim güvenliði de baþlýbaþýna bir sektör haline dönüþtü. Güvenlik uzmanlarý bugün iþ ilanlarýnda en çok aranan kiþiler. Üstelik önümüzdeki yýllarda da popülaritesi artmaya devam edecek.

Yine diðer alanlarda olduðu gibi, alttaki pozisyonlarýn birbirlerinden kesin bir ayrýmý yok. Biri diðeri yerine kullanýlabiliyor. Ama uzmanlaþma durumuna göre daha detay pozisyonlar bile oluþuyor. Mesela tüm hayatýnýzý sadece Cisco firewall uzmaný olarak ya da anti-spam uzmaný olarak geçirebilirsiniz.

Biliþim Güvenliði Uzmaný / Yöneticisi

Þirketlerin güvenlik altyapýsýný tasarlayan, kuran, yöneten ve geliþtiren kiþilerdir. Að güvenlik donaným ve yazýlýmlarý, bunlarýn yenileme ve bakýmlarý, tüm bilgisayar sisteminin zayýf noktalarýnýn tespiti ve korunmasý, web sitelerinin güvenliði gibi konular biliþim güvenliði uzmanýnýn iþidir. Hem donaným hem de yazýlým ve web teknolojilerinde kendilerini geliþtirmeleri ve yenilikleri takip etmeleri gerekir.

Að ve Internet Güvenlik Uzmaný

Biliþim güvenliði alanýnýn bir alt dalý olarak özellikle að ve Internet tehlikeleri konusunda uzmanlaþýrlar. Akademik olarak ya da Güvenlik eðitimi veren þirketlerin eðitim programlarýna katýlarak ilgili teknolojileri öðrenirler. Hacker saldýrýlarý, virüs ve truva atý benzeri zararlý yazýlýmlar, spam gibi sorunlar sayesinde uygulama tecrübesi edinirler.

Þu dokümanda, Að Güvenlik Uzmaný kimdir ve ne yapar? sorusunun cevabýný verirken yaptýðý iþler sýralanmýþ : Var olan tehditleri sürekli olarak takip etmek ve analiz etmek, bu tehditlere karþý alýnabilecek önlemleri incelemek, mümkünse bir test ortamý içerisinde bunlarý denemek, gerekli önlemleri devreye almak, önlemlerin düzgün çalýþtýðýný sürekli olarak kontrol etmek (log ve trafik analizi – saldýrý programlarýyla sistemi test etmek)

Güvenlik Danýþmaný

Bu pozisyonu da að güvenlik danýþmaný, web güvenlik danýþmaný, yazýlým güvenlik danýþmaný gibi alt dallara ayýrmak mümkün. Uzman olduklarý alanlara göre þirketlerin güvenlik konusundaki bilgi ihtiyacýný karþýlar ve gerekli çözümleri önerir ya da üretirler. Mesela bir þirketin güvenlik danýþmanlýðý hizmetlerinde þu baþlýklar verilmiþ: “Risk Analizi ve Yönetimi, Kurumsal Güvenlik Stratejisinin ve Risk Profilinin Oluþturulmasý, Güvenlik Politika Prosedür ve Standartlarýnýn Belirlenmesi, Mevcut Yapýnýn Gözden Geçirilmesi ve Güvenlik Tasarýmý, Güvenlik Çözümleri ile Ýlgili Bilgi ve Tecrübe Transferi”

Kurumsal Hacker / Ethical Hacker

Hacker kavramý her ne kadar kötü bilinse de ayrýca bir meslek. Daha çok “Beyaz Þapkalý Hacker” olarak bilinen kurumsal hacker’lar özellikle bir sisteme sýzmak ve sistemin güvenliðini test etmek için para alýrlar. Deðiþik yöntemler deneyerek açýklarý tespit etmeye çalýþýr ve sonuçlarýný rapor olarak verirler.
Böylece sistemin bir saldýrý durumunda hazýrlýklý olmasýný saðlarlar.
Bu konuda detaylý bilgi almak isteyenler þu Ýngilizce yazýyý okuyabilirler.

Ayrýca tam þu sýralarda Ferruh Mavituna’nýn sitesinde konuyla ilgili detaylý bir yazý yayýnlandý.

Risk / Ýþ Sürekliliði Yöneticisi

Ýþ sürekliliði ya da risk yönetimi yeni ama çok önemli bir kavram. Tüm altyapýsýný bilgi teknolojileri üzerine kuran þirketler sistemin kullanýlamaz hale gelmesinden büyük zarar görürler. Bunun sebebi bir doðal felaket de olabilir, terör saldýrýsý da, Ýþ sürekliliði uzmanlarý bu tür durumlarda sistemin çalýþmaya devam etmesini ya da kýsa sürede tekrar ayaða kalkmasýný saðlarlar. Planlamalar yapýp, sistemin iþleyiþ süreçlerini tasarlar ve felaket senaryolarýný test ederler. Risk yönetimini anlatan þöyle güzel bir doküman da var.

Biliþim güvenliði alanýnda Türkçe kaynaklar:
Huzeyfe Önal Blog
Ferruh Mavituna Blog
Doctus
Olympos Security

Bu yazý Bilgisayar mühendisi ne iþ yapar? adlý çalýþmanýn 2. bölümü…

Ýþ hayatýnda bilgisayarlaþmanýn artmasýyla çok miktarda veri depolanmaya baþladý. Artýk bilgileri kaydetmekten çok bu verilerin analiz edilmesi ve iþlenmesi önem kazanmaya baþladý. Ýþ zekasý, OLAP, veri madenciliði gibi terimler fazlasýyla hayatýmýza girdi.

Bilgisayar mühendisleri verilerin ve içinde tutulduklarý veritabanlarýnýn yönetimi ile ilgili bir çok pozisyonda yer alýyorlar.
Ýþte bu pozisyonlardan bazýlarý:

Veri Yöneticisi

Veri yönetimi ile “veritabaný yönetimini” birbirinden ayýrt edilmesi gerekir. Veri yöneticileri, verinin anlam ve kullanýmý üzerinde odaklanan kiþilerdir. Buna karþýlýk, veritabaný yöneticileri, veritabaný uygulamalarýnýn güvenilirliði, bütünlüðü ve performansý ile ilgili teknik tabanlý kiþilerdir.

Veri yöneticisi veriyi kullanýcýlar tarafýndan kullanýlmaya hazýr hale getirir. Bunun için daha çok analiz etme, veri toplama ve dizayn aþamalarýnda yer alýr.

Veri Analisti

Veri ambarý, bir kuruluþun tarihsel verilerinin diðer bir deyiþle kurumsal hafýzanýn muhafaza edildiði yerdir. Yönetimin karar destek sistemi için gerekli ham verileri tutar. Veri analisti, veri ambarý üzerinde çok miktarda veri üzerinde çok karmaþýk sorgulama ve analizleri gerçekleþtirerek sonuçlar üretir. Bu esnada kullandýðý araçlarýn genel adý Veri Madenciliði ya da OLAP araçlarýdýr.

Veri Mimarý

Veri mimarý bir kuruluþun verileri doðru kullanarak stratejik hedeflerine ulaþmasýný saðlar. Veri yapýsýnýn en önemli bileþenlerinden biri metadatadýr. Metadata “veri hakkýnda veri“ anlamýndadýr. Mesela þirket/kuruluþ bir ERP sistemi kuracaksa, metadata ERP sisteminde hangi verilerin takip edileceðini belirleyen yapý demektir. Veri mimarý metadata bilgilerinin doðru tanýmlanmasýndan, þirketin ihtiyacý ve hedeflerine uygun olmasýndan ve doðru teknolojik araçlarýn seçiminden sorumludur.

Veri Modelleme uzmaný

Veri Modelleme, verilerin þekil ve metin olarak ifade edilmesidir. Örneðin bir þirket iþe alacaðý elemanlar için seçme ve yerleþtirme sistemi kuracak olsun. Ýþlemin süreçleri, baþvuran kiþi ve ÝK personeli arasýndaki bilgi akýþý gibi sistem bileþenleri belli þekillerle ve destekleyen anlatýmlarla bir model olarak tanýmlanýr. Dolayýsýyla sistemi ifade etmek kolaylaþýr. Veri modelleme uzmaný bir taraftan modelleri kurarken, bir taraftan da gereken veritabaný tablo tasarýmlarýný yapar.

Veri Madencisi

Aslýnda veri analistliðine benzeyen bu pozisyon, anlamsýz görünen verilerden belli metodolojiler kullanarak anlamlý sonuçlar ve istatistikler çýkarýr. Bir kurumun geçmiþ yýllara ait satýþ verilerini OLAP araçlarý ve sorgularla inceleyip hangi aylarda satýþlarýn yükseldiði, bir kampanya yapýldýðýnda satýþlara nasýl etki yaptýðý vb. raporlarý hazýrlar.
Son yýllarýn en gözde mesleklerindendir. Büyük veritabaný firmalarý veri madenciliði alanýna milyar dolarlar yatýrmaktadýr. Dolayýsýyla önümüzdeki yýllarda da popülaritesinin devam etmesi bekleniyor.

Veritabaný Yöneticisi

Þurada yazan bilgilere göre;

Veritabaný basit olarak bilgi depolayan, bu bilgiyi verimli ve hýzlý bir þekilde yönetip deðiþtirebilen bir yazýlýmdýr. Veritabaný, bilgi sisteminin kalbidir ve etkili kullanmakla deðer kazanýr. Bir veritabaný bir kütüphanenin mükemmel bir indeks sistemi olduðu gibi , ayný zamanda kütüphanenin kendisi de olabilir.

Veritabaný yöneticisinin görevleri kýsaca þu baþlýklar altýnda toplanabilir : Veritabaný yazýlýmýnýn Kurulmasý ve versiyon takibi, veritabaný oluþturulmasý, Kullanýcý yönetimi, yedekleme, performans ayarlarý vb.

En bilinen ve çok kullanýlan veritabaný yazýlýmý Oracle. Oracle veritabaný yöneticileri bugün çok iyi ekonomik þartlarda çalýþýyor. Kendini geliþtirmek isteyenler için eðitim imkaný ve kaynak þansý fazlasýyla var.

Veritabaný Mimarý

Veritabaný Mimarý ve diðer veritabaný yönetimi pozisyonlarý ile ilgili þu adreste güzel açýklamalar yapýlmýþ.

Veritabaný mimarlarý yeni bir veritabanýnýn tasarlanmasý ve oluþturulmasý görevlerini yerine getirir. Veritabaný mimarý, sadece yeni tasarým ve geliþtirme iþine bakar. Bakým, idare, ve kurulan veritabanlarý ve uygulamalarýn ayarlarýna karýþmaz. Mantýksal veritabaný modelini olusturur. Fiziksel veri modeline dönüþümü saðlar. Ýndeksleri oluþturur. Yedek ve geri kurtarma stratejilerini belirler.

Veritabaný Güvenlik Uzmaný

Veritabaný güvenlik uzmaný sistem güvenliði ve veri güvenliði denilen iki iþi yapar.

Sistem güvenliði iþinde, veritabanýna baðlanan kullanýcýlarýn yetkisi var mý, gerekli denetlemeler yapýlýyor mu, saðlýklý çalýþma için gerekli fiziksel ve tasarým kaynaklarý yeterli mi gibi iþleri yönetir. Ayrýca að üzerinde verinin þifrelenmesi, sisteme yapýlan saldýrýlar, þifre politikalarý gibi konularda çalýþýr.

Veri güvenliðinde ise, kullanýcýlarýn veritabaný þemasýnda nerelere eriþim yetkileri var, kullanýcýlar bir tablo üzerinde hangi iþleri yapmaya yetkilidir gibi kontrolleri yapar. Veri bozulmalarýna sebep olabilecek iþlemleri takip eder. Tasarým hatalarýný uzmanlarýna iletir.

Ayrýca veriambarý yöneticisi, performans analisti, veritabaný optimizasyon uzmaný gibi pozisyonlar da var. Kullaným alanlarý geniþ olduðundan veritabaný ile ilgili çok farklý pozisyonlarda çalýþma imkaný bulunuyor.